[{"data":1,"prerenderedAt":2727},["ShallowReactive",2],{"navigation-uz":3,"docs-uz-/uz/docs/wars/mongol-conquests":396,"docs-surround-uz-/uz/docs/wars/mongol-conquests":2722},[4,42,89,136,181,228,276,323,348],{"title":5,"path":6,"stem":7,"children":8,"icon":41},"Umumiy","/uz/docs/common","uz/docs/1.common/index",[9,10,14,33,37],{"title":5,"path":6,"stem":7},{"title":11,"path":12,"stem":13},"Navruz","/uz/docs/common/navruz","uz/docs/1.common/navruz",{"title":15,"icon":16,"path":17,"stem":18,"children":19,"page":32},"Xalqlar","i-lucide-users","/uz/docs/common/people","uz/docs/1.common/people",[20,24,28],{"title":21,"path":22,"stem":23},"Chuvashlar","/uz/docs/common/people/chuvash","uz/docs/1.common/people/chuvash",{"title":25,"path":26,"stem":27},"Gagauzlar","/uz/docs/common/people/gagauz","uz/docs/1.common/people/gagauz",{"title":29,"path":30,"stem":31},"Qoraqalpoqlar","/uz/docs/common/people/karakalpaks","uz/docs/1.common/people/karakalpaks",false,{"title":34,"path":35,"stem":36},"Turkiy oshxona","/uz/docs/common/turkic-cuisine","uz/docs/1.common/turkic-cuisine",{"title":38,"path":39,"stem":40},"Turkiy xalqlar","/uz/docs/common/turkic-peoples","uz/docs/1.common/turkic-peoples","i-game-icons:wolf-howl",{"title":43,"icon":44,"path":45,"stem":46,"children":47},"Turkmaniston","i-openmoji:flag-turkmenistan","/uz/docs/turkmenistan","uz/docs/2.turkmenistan/index",[48,49,53,57,61,65,69,73,77,81,85],{"title":43,"path":45,"stem":46},{"title":50,"path":51,"stem":52},"Turkmanistonda gilam toʻqish","/uz/docs/turkmenistan/carpet-weaving","uz/docs/2.turkmenistan/carpet-weaving",{"title":54,"path":55,"stem":56},"Turkman oshxonasi","/uz/docs/turkmenistan/cuisine","uz/docs/2.turkmenistan/cuisine",{"title":58,"path":59,"stem":60},"Turkmanistondagi festivallar va kalendar marosimlari","/uz/docs/turkmenistan/festivals","uz/docs/2.turkmenistan/festivals",{"title":62,"path":63,"stem":64},"Turkmanistonda ot madaniyati va chorvadorlik koʻnikmalari","/uz/docs/turkmenistan/horse-culture","uz/docs/2.turkmenistan/horse-culture",{"title":66,"path":67,"stem":68},"Turkmanistonda mehmondo'stlik","/uz/docs/turkmenistan/hospitality","uz/docs/2.turkmenistan/hospitality",{"title":70,"path":71,"stem":72},"Turkmanistonning moddiy madaniyati","/uz/docs/turkmenistan/material-culture","uz/docs/2.turkmenistan/material-culture",{"title":74,"path":75,"stem":76},"Turkmanistonda musiqa va raqs","/uz/docs/turkmenistan/music-dance","uz/docs/2.turkmenistan/music-dance",{"title":78,"path":79,"stem":80},"Turkmanistonda choy va non odobi","/uz/docs/turkmenistan/tea-bread-etiquette","uz/docs/2.turkmenistan/tea-bread-etiquette",{"title":82,"path":83,"stem":84},"Turkmanistonda xalq e'tiqodi","/uz/docs/turkmenistan/vernacular-belief","uz/docs/2.turkmenistan/vernacular-belief",{"title":86,"path":87,"stem":88},"Turkmanistonda toʻy marosimlari","/uz/docs/turkmenistan/wedding-rituals","uz/docs/2.turkmenistan/wedding-rituals",{"title":90,"icon":91,"path":92,"stem":93,"children":94},"Ozarbayjon","i-openmoji:flag-azerbaijan","/uz/docs/azerbaijan","uz/docs/3.azerbaijan/index",[95,96,100,104,108,112,116,120,124,128,132],{"title":90,"path":92,"stem":93},{"title":97,"path":98,"stem":99},"Gilamlar va toʻqimachilik","/uz/docs/azerbaijan/carpet-textiles","uz/docs/3.azerbaijan/carpet-textiles",{"title":101,"path":102,"stem":103},"Ozarbayjon oshxonasi","/uz/docs/azerbaijan/cuisine","uz/docs/3.azerbaijan/cuisine",{"title":105,"path":106,"stem":107},"Taomlarning hududiyligi","/uz/docs/azerbaijan/culinary-regionality","uz/docs/3.azerbaijan/culinary-regionality",{"title":109,"path":110,"stem":111},"Bayramlar va taqvimiy odatlar","/uz/docs/azerbaijan/festivals","uz/docs/3.azerbaijan/festivals",{"title":113,"path":114,"stem":115},"Mehmondoʻstlik","/uz/docs/azerbaijan/hospitality","uz/docs/3.azerbaijan/hospitality",{"title":117,"path":118,"stem":119},"Moddiy madaniyat","/uz/docs/azerbaijan/material-culture","uz/docs/3.azerbaijan/material-culture",{"title":121,"path":122,"stem":123},"Mugʻom va oshiq","/uz/docs/azerbaijan/mugham-ashug","uz/docs/3.azerbaijan/mugham-ashug",{"title":125,"path":126,"stem":127},"Musiqa va raqs","/uz/docs/azerbaijan/music-dance","uz/docs/3.azerbaijan/music-dance",{"title":129,"path":130,"stem":131},"Novruzning uy amaliyotlari","/uz/docs/azerbaijan/novruz-household","uz/docs/3.azerbaijan/novruz-household",{"title":133,"path":134,"stem":135},"Xalq eʼtiqodlari","/uz/docs/azerbaijan/vernacular-belief","uz/docs/3.azerbaijan/vernacular-belief",{"title":137,"icon":138,"path":139,"stem":140,"children":141},"Qirg‘iziston","i-openmoji:flag-kyrgyzstan","/uz/docs/kyrgyzstan","uz/docs/4.kyrgyzstan/index",[142,144,148,152,156,160,163,167,170,173,177],{"title":143,"path":139,"stem":140},"Qirgʻiziston",{"title":145,"path":146,"stem":147},"Oshxona","/uz/docs/kyrgyzstan/cuisine","uz/docs/4.kyrgyzstan/cuisine",{"title":149,"path":150,"stem":151},"Kigiz toʻqimachilik","/uz/docs/kyrgyzstan/felt-textiles","uz/docs/4.kyrgyzstan/felt-textiles",{"title":153,"path":154,"stem":155},"Festivallar","/uz/docs/kyrgyzstan/festivals","uz/docs/4.kyrgyzstan/festivals",{"title":157,"path":158,"stem":159},"Oziq-ovqatlarni saqlash","/uz/docs/kyrgyzstan/food-preservation","uz/docs/4.kyrgyzstan/food-preservation",{"title":113,"path":161,"stem":162},"/uz/docs/kyrgyzstan/hospitality","uz/docs/4.kyrgyzstan/hospitality",{"title":164,"path":165,"stem":166},"Manas dostoni","/uz/docs/kyrgyzstan/manas-epic","uz/docs/4.kyrgyzstan/manas-epic",{"title":117,"path":168,"stem":169},"/uz/docs/kyrgyzstan/material-culture","uz/docs/4.kyrgyzstan/material-culture",{"title":125,"path":171,"stem":172},"/uz/docs/kyrgyzstan/music-dance","uz/docs/4.kyrgyzstan/music-dance",{"title":174,"path":175,"stem":176},"Xalq e'tiqodi","/uz/docs/kyrgyzstan/vernacular-belief","uz/docs/4.kyrgyzstan/vernacular-belief",{"title":178,"path":179,"stem":180},"Yurt","/uz/docs/kyrgyzstan/yurt","uz/docs/4.kyrgyzstan/yurt",{"title":182,"icon":183,"path":184,"stem":185,"children":186},"Turkiya","i-openmoji:flag-turkey","/uz/docs/turkey","uz/docs/5.turkey/index",[187,188,192,196,200,204,208,212,216,220,224],{"title":182,"path":184,"stem":185},{"title":189,"path":190,"stem":191},"Turkiyada non va meze","/uz/docs/turkey/bread-meze","uz/docs/5.turkey/bread-meze",{"title":193,"path":194,"stem":195},"Turkiyadagi qahvaxonalar va choyxonalar","/uz/docs/turkey/coffeehouse-tea-garden","uz/docs/5.turkey/coffeehouse-tea-garden",{"title":197,"path":198,"stem":199},"Turkiya oshxonasi","/uz/docs/turkey/cuisine","uz/docs/5.turkey/cuisine",{"title":201,"path":202,"stem":203},"Turkiyadagi bayramlar va mavsumiy marosimlar","/uz/docs/turkey/festivals","uz/docs/5.turkey/festivals",{"title":205,"path":206,"stem":207},"Turkiyadagi hamam","/uz/docs/turkey/hammam","uz/docs/5.turkey/hammam",{"title":209,"path":210,"stem":211},"Turkiyadagi mehmondo'stlik","/uz/docs/turkey/hospitality","uz/docs/5.turkey/hospitality",{"title":213,"path":214,"stem":215},"Turkiyada moddiy madaniyat","/uz/docs/turkey/material-culture","uz/docs/5.turkey/material-culture",{"title":217,"path":218,"stem":219},"Turkiyada Mavleviy musiqa","/uz/docs/turkey/mevlevi-music","uz/docs/5.turkey/mevlevi-music",{"title":221,"path":222,"stem":223},"Turkiyada musiqa va raqs","/uz/docs/turkey/music-dance","uz/docs/5.turkey/music-dance",{"title":225,"path":226,"stem":227},"Turkiyadagi xalq e'tiqodi","/uz/docs/turkey/vernacular-belief","uz/docs/5.turkey/vernacular-belief",{"title":229,"icon":230,"path":231,"stem":232,"children":233},"Qozog‘iston","i-openmoji:flag-kazakhstan","/uz/docs/kazakhstan","uz/docs/6.kazakhstan/index",[234,236,240,244,248,252,256,260,264,268,272],{"title":235,"path":231,"stem":232},"Qozog'iston",{"title":237,"path":238,"stem":239},"Qozoq oshxonasi","/uz/docs/kazakhstan/cuisine","uz/docs/6.kazakhstan/cuisine",{"title":241,"path":242,"stem":243},"Qozog'istonda sut mahsulotlari","/uz/docs/kazakhstan/dairy-cuisine","uz/docs/6.kazakhstan/dairy-cuisine",{"title":245,"path":246,"stem":247},"Dombira va kuy","/uz/docs/kazakhstan/dombyra-kui","uz/docs/6.kazakhstan/dombyra-kui",{"title":249,"path":250,"stem":251},"Qozog'istonda kigiz san'ati","/uz/docs/kazakhstan/felt-arts","uz/docs/6.kazakhstan/felt-arts",{"title":253,"path":254,"stem":255},"Qozog'istondagi festivallar","/uz/docs/kazakhstan/festivals","uz/docs/6.kazakhstan/festivals",{"title":257,"path":258,"stem":259},"Qozog'istonda mehmondo'stlik","/uz/docs/kazakhstan/hospitality","uz/docs/6.kazakhstan/hospitality",{"title":261,"path":262,"stem":263},"Qozog'istonda moddiy madaniyat","/uz/docs/kazakhstan/material-culture","uz/docs/6.kazakhstan/material-culture",{"title":265,"path":266,"stem":267},"Qozog'istonda musiqa va raqs","/uz/docs/kazakhstan/music-dance","uz/docs/6.kazakhstan/music-dance",{"title":269,"path":270,"stem":271},"Qozogʻistonda Navroʻz urf-odatlari","/uz/docs/kazakhstan/nauryz-customs","uz/docs/6.kazakhstan/nauryz-customs",{"title":273,"path":274,"stem":275},"Qozog'istonda xalq e'tiqodi","/uz/docs/kazakhstan/vernacular-belief","uz/docs/6.kazakhstan/vernacular-belief",{"title":277,"icon":278,"path":279,"stem":280,"children":281},"Oʻzbekiston","i-openmoji:flag-uzbekistan","/uz/docs/uzbekistan","uz/docs/7.uzbekistan/index",[282,283,287,291,295,299,303,307,311,315,319],{"title":277,"path":279,"stem":280},{"title":284,"path":285,"stem":286},"Oʻzbekistonda me'morchilik hunarmandchiligi","/uz/docs/uzbekistan/architectural-craft","uz/docs/7.uzbekistan/architectural-craft",{"title":288,"path":289,"stem":290},"Oʻzbekistondagi bozorlar va hunarmandlar mahallalari","/uz/docs/uzbekistan/bazaar-crafts","uz/docs/7.uzbekistan/bazaar-crafts",{"title":292,"path":293,"stem":294},"Oʻzbekistonda bayramlar va mavsumiy marosimlar","/uz/docs/uzbekistan/festivals","uz/docs/7.uzbekistan/festivals",{"title":296,"path":297,"stem":298},"Oʻzbek oshxonasi","/uz/docs/uzbekistan/gastronomy","uz/docs/7.uzbekistan/gastronomy",{"title":300,"path":301,"stem":302},"Oʻzbekistonda mehmondoʻstlik va hayot aylanish odatlari","/uz/docs/uzbekistan/hospitality","uz/docs/7.uzbekistan/hospitality",{"title":304,"path":305,"stem":306},"Oʻzbekistonda maqom","/uz/docs/uzbekistan/maqom","uz/docs/7.uzbekistan/maqom",{"title":308,"path":309,"stem":310},"Oʻzbekistonda moddiy madaniyat","/uz/docs/uzbekistan/material-culture","uz/docs/7.uzbekistan/material-culture",{"title":312,"path":313,"stem":314},"Oʻzbekistonda musiqa va raqs","/uz/docs/uzbekistan/music-dance","uz/docs/7.uzbekistan/music-dance",{"title":316,"path":317,"stem":318},"Oʻzbekistonda ipakchilik va toʻqimachilik anʼanalari","/uz/docs/uzbekistan/silk-textiles","uz/docs/7.uzbekistan/silk-textiles",{"title":320,"path":321,"stem":322},"Oʻzbekistonda xalq e'tiqodi va kundalik marosimi","/uz/docs/uzbekistan/vernacular-belief","uz/docs/7.uzbekistan/vernacular-belief",{"title":324,"path":325,"stem":326,"children":327,"page":32},"Mualliflar uchun qo‘llanma","/uz/docs/essentials","uz/docs/8.essentials",[328,333,338,343],{"title":329,"path":330,"stem":331,"icon":332},"Markdown sintaksisi","/uz/docs/essentials/markdown-syntax","uz/docs/8.essentials/1.markdown-syntax","i-lucide-heading-1",{"title":334,"path":335,"stem":336,"icon":337},"Kod bloklari","/uz/docs/essentials/code-blocks","uz/docs/8.essentials/2.code-blocks","i-lucide-code-xml",{"title":339,"path":340,"stem":341,"icon":342},"Matn komponentlari","/uz/docs/essentials/prose-components","uz/docs/8.essentials/3.prose-components","i-lucide-component",{"title":344,"path":345,"stem":346,"icon":347},"Rasmlar va joylashtirilgan elementlar","/uz/docs/essentials/images-embeds","uz/docs/8.essentials/4.images-embeds","i-lucide-image",{"title":349,"icon":350,"path":351,"stem":352,"children":353},"Urushlar","i-lucide-swords","/uz/docs/wars","uz/docs/9.wars/index",[354,356,360,364,368,372,376,380,384,388,392],{"title":355,"path":351,"stem":352},"Urushlar, Janglar va Qurolli Mojarolar",{"title":357,"path":358,"stem":359},"Talas jangi","/uz/docs/wars/battle-of-talas","uz/docs/9.wars/1.battle-of-talas",{"title":361,"path":362,"stem":363},"Turkiya mustaqillik urushi","/uz/docs/wars/turkish-war-of-independence","uz/docs/9.wars/10.turkish-war-of-independence",{"title":365,"path":366,"stem":367},"Bizans–Saljuqiylar urushlari","/uz/docs/wars/seljuk-byzantine-wars","uz/docs/9.wars/2.seljuk-byzantine-wars",{"title":369,"path":370,"stem":371},"Moʻgʻul istilolari","/uz/docs/wars/mongol-conquests","uz/docs/9.wars/3.mongol-conquests",{"title":373,"path":374,"stem":375},"Usmonlilar imperiyasining yuksalishi","/uz/docs/wars/ottoman-wars-of-expansion","uz/docs/9.wars/4.ottoman-wars-of-expansion",{"title":377,"path":378,"stem":379},"Temur","/uz/docs/wars/timurs-military-campaigns","uz/docs/9.wars/5.timurs-military-campaigns",{"title":381,"path":382,"stem":383},"Usmonlilar–Gabsburglar urushlari","/uz/docs/wars/ottoman-habsburg-wars","uz/docs/9.wars/6.ottoman-habsburg-wars",{"title":385,"path":386,"stem":387},"Rus–Qozon urushlari","/uz/docs/wars/russo-kazan-wars","uz/docs/9.wars/7.russo-kazan-wars",{"title":389,"path":390,"stem":391},"Usmonli–fors urushlari","/uz/docs/wars/ottoman-safavid-wars","uz/docs/9.wars/8.ottoman-safavid-wars",{"title":393,"path":394,"stem":395},"Birinchi Panipat jangi","/uz/docs/wars/foundation-of-the-mughal-empire","uz/docs/9.wars/9.foundation-of-the-mughal-empire",{"id":397,"title":369,"body":398,"description":2714,"editorialStatus":2715,"extension":2716,"links":2717,"meta":2718,"navigation":2715,"path":370,"seo":2719,"sources":2720,"stem":371,"translationOf":2715,"updatedAt":2715,"__hash__":2721},"docs_uz/uz/docs/9.wars/3.mongol-conquests.md",{"type":399,"value":400,"toc":2685},"minimark",[401,409,414,512,517,525,531,541,618,656,662,670,695,714,718,725,731,735,804,809,836,842,846,877,987,991,1014,1039,1054,1058,1064,1074,1086,1132,1205,1231,1234,1241,1245,1252,1282,1287,1292,1298,1302,1328,1364,1368,1374,1378,1393,1442,1445,1452,1456,1462,1468,1474,1491,1514,1585,1632,1679,1700,1704,1708,1712,1719,1723,1727,1731,1735,1753,1796,1800,1807,1813,1828,1878,1903,1927,1931,1936,1942,1957,1963,1983,2023,2037,2046,2061,2065,2096,2102,2110,2178,2182,2189,2287,2313,2339,2343,2350,2359,2363,2385,2430,2449,2453,2520,2524,2614,2618,2666,2670],[402,403,404],"p",{},[405,406],"img",{"alt":407,"src":408},"Moʻgʻullar imperiyasi eng katta hududiga ega boʻlgan paytda (1206–1294)","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/ea/Mongol_Empire_map.gif",[402,410,411],{},[412,413,407],"em",{},[402,415,416,419,420,427,428,433,434,439,440,445,446,451,452,457,458,463,464,469,470,475,476,481,482,487,488,493,494,499,500,505,506,511],{},[417,418,369],"strong",{}," XIII–XIV asrlarda sodir boʻlib, tarixdagi ",[421,422,426],"a",{"href":423,"rel":424},"https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_largest_empires",[425],"nofollow","eng yirik uzluksiz hududli imperiya"," — ",[421,429,432],{"href":430,"rel":431},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Mo%CA%BBg%CA%BBullar_imperiyasi",[425],"Moʻgʻullar imperiyasi"," (1206–1368) ni yaratdi; 1260-yilga kelib u ",[421,435,438],{"href":436,"rel":437},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Yevrosiyo",[425],"Yevrosiyo","ning muhim qismini qamrab oldi. Eng yuksalgan davrida u ",[421,441,444],{"href":442,"rel":443},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Tinch_okean",[425],"Tinch okean","dan ",[421,447,450],{"href":448,"rel":449},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Markaziy_Yevropa",[425],"Markaziy Yevropa","gacha choʻzildi. Moʻgʻullar imperiyasi 1260-yildan ",[421,453,456],{"href":454,"rel":455},"https://en.wikipedia.org/wiki/Division_of_the_Mongol_Empire",[425],"parchalana"," boshlaganida — avvalo ",[421,459,462],{"href":460,"rel":461},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Mamluklar",[425],"Misrliklar","ga qarshi ",[421,465,468],{"href":466,"rel":467},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Ayn_Jolut_jang%C4%B1",[425],"Ayn Jolut jangi","dagi birinchi yirik harbiy magʻlubiyatdan soʻng — ",[421,471,474],{"href":472,"rel":473},"https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_battles_of_the_Mongol_invasion_of_Kievan_Rus%27",[425],"moʻgʻullar va Sharqiy Yevropa siyosiy tuzilmalari oʻrtasidagi mojaro"," asrlar davom etdi. Moʻgʻullar ",[421,477,480],{"href":478,"rel":479},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Xitoy",[425],"Xitoy","ni XIV asrgacha ",[421,483,486],{"href":484,"rel":485},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Yuan_%28sulola%29",[425],"Yuan sulolasi"," ostida boshqarishda davom etdilar; ",[421,489,492],{"href":490,"rel":491},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Eron",[425],"Fors","dagi moʻgʻul hukmronligi esa XV asrgacha ",[421,495,498],{"href":496,"rel":497},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Temuriylar",[425],"Temuriylar imperiyasi"," ostida saqlanib qoldi. ",[421,501,504],{"href":502,"rel":503},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Hindiston_yarimoroli",[425],"Hindiston yarimoroli","da keyingi ",[421,507,510],{"href":508,"rel":509},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Boburiylar_imperiyasi",[425],"Boburiylar imperiyasi"," XIX asrgacha yashadi.",[513,514,516],"h2",{"id":515},"tarixiy-fon","Tarixiy fon",[402,518,519,520],{},"Asosiy maqola: ",[421,521,524],{"href":522,"rel":523},"https://en.wikipedia.org/wiki/Rise_of_Genghis_Khan",[425],"Chingizxonning yuksalishi",[402,526,527],{},[405,528],{"alt":529,"src":530},"Moʻgʻuliston platosining yirik qabilalari va qoʻshni siyosiy tuzilmalar, XII asr oʻrtalari","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/6c/Mongol_Empire_polities_circa_1200.png",[402,532,533],{},[412,534,535,540],{},[421,536,539],{"href":537,"rel":538},"https://en.wikipedia.org/wiki/Mongolian_plateau",[425],"Moʻgʻuliston platosi","ning yirik qabilalari va qoʻshni siyosiy tuzilmalar, XII asr oʻrtalari",[402,542,543,548,549,445,554,558,559,564,565,570,571,576,577,582,583,588,589,594,595,600,601,606,607,588,612,617],{},[421,544,547],{"href":545,"rel":546},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Mo%CA%BBg%CA%BBullar",[425],"Moʻgʻul qabilasi","ning ajdodlari birinchi marta X asr oxirida qayd etilgan; ular sharqiy ",[421,550,553],{"href":551,"rel":552},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Manjuriya",[425],"Manjuriya",[421,555,539],{"href":556,"rel":557},"https://en.wikipedia.org/wiki/Mongolian_Plateau",[425],"ga koʻchib, ",[421,560,563],{"href":561,"rel":562},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Baykal",[425],"Baykal koʻli"," janubi-sharqida ",[421,566,569],{"href":567,"rel":568},"https://en.wikipedia.org/wiki/Burkhan_Khaldun",[425],"Burxon Xaldun"," togʻi yonida oʻrnashgan. XII asrda moʻgʻullar yuksaldi: ularning ",[421,572,575],{"href":573,"rel":574},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Xon",[425],"xonlari"," ittifoqlar tuzib, xitoy ",[421,578,581],{"href":579,"rel":580},"https://en.wikipedia.org/wiki/Jin_dynasty_%281115%E2%80%931234%29",[425],"Szin sulolasi","ga bosqinlar uyushtirdi. 1160-yillardagi ",[421,584,587],{"href":585,"rel":586},"https://en.wikipedia.org/wiki/Hotula_Khan",[425],"Qutula"," va ",[421,590,593],{"href":591,"rel":592},"https://en.wikipedia.org/wiki/Ambaghai",[425],"Ambagʻay"," xonlarining oʻldirilishi bu birinchi ittifoqni tugatdi. Moʻgʻullar nisbiy qashshoqlikka tushib qoldilar; platonning gʻarbidagi ",[421,596,599],{"href":597,"rel":598},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Naymanlar",[425],"naymonlar"," va markazdagi ",[421,602,605],{"href":603,"rel":604},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Keraitlar",[425],"keraitlar"," ancha qudratliroq boʻldi; moʻgʻullar esa sharq va shimolda Szin ittifoqchilari — ",[421,608,611],{"href":609,"rel":610},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Merkitlar",[425],"merkitlar",[421,613,616],{"href":614,"rel":615},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Tatarlar",[425],"tatarlar"," kabi kichikroq qabilalar bilan raqobatlashardi.",[402,619,620,621,626,627,631,632,637,638,643,644,649,650,655],{},"Qutula xonning bir jiyani — ",[421,622,625],{"href":623,"rel":624},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Yesugey",[425],"Yesugey"," — tatarlarga qarshi janglarda muvaffaqiyat qozongan va keraitlar ",[421,628,630],{"href":573,"rel":629},[425],"xoni"," ",[421,633,636],{"href":634,"rel":635},"https://en.wikipedia.org/wiki/Toghrul",[425],"Toʻgʻrul","ning yaqin doʻsti edi. Oldingi merkit eriidan ",[421,639,642],{"href":640,"rel":641},"https://en.wikipedia.org/wiki/Bride_kidnapping",[425],"oʻgʻirlab olgan"," xotini ",[421,645,648],{"href":646,"rel":647},"https://en.wikipedia.org/wiki/H%C3%B6%27el%C3%BCn",[425],"Hoelun"," bilan Yesugeyning bir necha farzandi boʻldi; ular orasida taxminan 1162-yilda tugʻilgan Temujin (kelajakdagi ",[421,651,654],{"href":652,"rel":653},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Chingizxon",[425],"Chingizxon",") ham bor edi.",[402,657,658],{},[405,659],{"alt":660,"src":661},"Chingizxonning 1278-yilgi portreti","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/35/YuanEmperorAlbumGenghisPortrait.jpg",[402,663,664],{},[412,665,666,669],{},[421,667,654],{"href":652,"rel":668},[425],"ning 1278-yilgi portreti",[402,671,672,673,678,679,682,683,688,689,694],{},"Temujin hali yoshligida Yesugey tatarlar tomonidan zaharlandi va Hoelun oilasi qabilasi tomonidan dashtda tashlab ketildi. Ular boshqa qabilalar dushmanligi va dasht xavf-xatarlaridan omon qoldilar; Temujin oiladagi mavqeini mustahkamlash uchun ",[421,674,677],{"href":675,"rel":676},"https://en.wikipedia.org/wiki/Behter",[425],"katta oʻgay ukasini"," oʻldirdi. Balogʻatga yetgan Temujin keraitlar ",[421,680,636],{"href":634,"rel":681},[425],"i va endi oʻz qabilasini boshqarayotgan eski doʻsti ",[421,684,687],{"href":685,"rel":686},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Jamuga",[425],"Jamuga"," bilan ittifoq tuzdi; ular birgalikda Hoelun oʻgʻirlanishiga qarshi merkit bosqinchilari tomonidan oʻgʻirlab ketilgan Temujinning yangi kelini ",[421,690,693],{"href":691,"rel":692},"https://en.wikipedia.org/wiki/B%C3%B6rte",[425],"Boʻrte","ni qaytarib oldilar.",[402,696,697,698,703,704,709,710,713],{},"Merkitlar ustidan gʻalaba Temujinga nufuz va koʻp tarafdor keltirdi; u va Jamuga dastlab yaqin boʻlib qolsalar-da, shaxsiy ambitsiyalari tez orada toʻqnashib, dushmanlikka aylandi. 1187-yilda Jamuga Temujinni ",[421,699,702],{"href":700,"rel":701},"https://en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Dalan_Baljut",[425],"qatʼiy magʻlub etdi","; Temujin Xitoyga panoh topdi. Szin homiyligida 1196-yilda dashtga qaytib, Toʻgʻrul bilan birga tatarlarga qarshi muvaffaqiyatli yurish olib bordi; bu uning nufuzini tikladi. Temujin va Toʻgʻrul keyingi besh yilda kuchlarini izchil oshirdilar; buning choʻqqisi 1201-yilda Jamuga boshchiligidagi koalitsiya ustidan gʻalaba boʻldi. 1202-yilda Temujin tatarlarni yoʻq qildi; bu moʻgʻullarni sharqiy Moʻgʻulistondagi yetakchi kuchga aylantirdi. Toʻgʻrul bilan munosabatlar 1203-yilda uzildi, ammo Temujin ",[421,705,708],{"href":706,"rel":707},"https://en.wikipedia.org/wiki/Baljuna_Covenant",[425],"magʻlubiyatdan qochib qutuldi"," va keraitlarni boʻysundirdi. Keyingi ikki yilda naymonlar boʻysundirildi va Jamuga qatl etildi. Shu gʻalabalar bilan Temujin yangi birlashgan xalq — ",[421,711,432],{"href":430,"rel":712},[425],"ning bahssiz hukmdoriga aylandi.",[513,715,717],{"id":716},"harbiy-ish","Harbiy ish",[402,719,519,720],{},[421,721,724],{"href":722,"rel":723},"https://en.wikipedia.org/wiki/Military_of_the_Mongol_Empire",[425],"Moʻgʻullar imperiyasi harbiy kuchi",[402,726,727],{},[405,728],{"alt":729,"src":730},"XIV asrga oid tasvir: plastina (lamellar) zirhli moʻgʻul jangchilari moʻgʻul otlarida oʻziga xos otliq usullar bilan dushmanni taʼqib qilmoqda","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/98/Pursuit_by_Mongol_Warriors_%28Diez_Albums%29.jpg",[402,732,733],{},[412,734,729],{},[402,736,737,631,741,746,747,750,751,427,756,761,762,767,768,773,774,779,780,785,786,791,792,797,798,803],{},[421,738,740],{"href":722,"rel":739},[425],"Moʻgʻul qoʻshini",[421,742,745],{"href":743,"rel":744},"https://en.wikipedia.org/wiki/Nomadic_empire",[425],"koʻchmanchi armiyalar","ning anʼanaviy zaif tomonlarini bartaraf etdi",[748,749,421],"span",{}," va ularning taktik kuchli tomonlariga tayangan holda tarixdagi eng dahshatli qurolli kuchlardan biriga aylandi. Oldingi koʻchmanchi armiyalar ",[421,752,755],{"href":753,"rel":754},"https://en.wikipedia.org/wiki/Mounted_archery",[425],"otliq kamonchilar",[421,757,760],{"href":758,"rel":759},"https://en.wikipedia.org/wiki/Composite_bow",[425],"kompozit kamon","dan aniq va tez otishga qodir zirhli ",[421,763,766],{"href":764,"rel":765},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Otliq_askarlar",[425],"otliq"," — mahoratiga asoslangan edi; ular tezlik va harakatchanlik, ",[421,769,772],{"href":770,"rel":771},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Pistirma",[425],"pistirma"," yoki ",[421,775,778],{"href":776,"rel":777},"https://en.wikipedia.org/wiki/Feigned_retreat",[425],"soxta chekinish"," bilan dushmanni koʻpincha magʻlub etardi. Biroq ularning kamchiliklari ",[421,781,784],{"href":782,"rel":783},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Qamal",[425],"qamal urushi"," qobiliyatining pastligi, magʻlub dushmanni qoniqarli ",[421,787,790],{"href":788,"rel":789},"https://en.wikipedia.org/wiki/Military_occupation",[425],"ishgʻol qila olmaslik"," va eng muhimi ",[421,793,796],{"href":794,"rel":795},"https://en.wikipedia.org/wiki/Military_discipline",[425],"harbiy intizom","ning yetishmasligi edi; bu koʻpincha parchalanishga yoki hatto magʻlubiyatdan soʻng tarqalib ketishga olib kelardi. Chingizxon boshlagan islohotlar moʻgʻul qoʻshiniga bu zaifliklarni bartaraf etish imkonini berdi; biroq imkoniyatlar yangi tahdidlar yoki imkoniyatlarga javoban rivojlanishda davom etdi va ",[421,799,802],{"href":800,"rel":801},"https://en.wikipedia.org/wiki/Christopher_P._Atwood",[425],"Christopher Atwood","ga koʻra, «Oʻrta asrlarga xos boʻlmagan, keng qamrovli urush tasavvuri»ni qamrab oldi.",[805,806,808],"h3",{"id":807},"maqsad-va-vazifalar","Maqsad va vazifalar",[402,810,811,812,817,818,823,824,829,830,835],{},"Atwoodga koʻra, Chingizxon uchun «urush unga yoki moʻgʻullarga hurmatsizlik qilgan oʻzboshimchalik bilan itoatsiz hukmdorlarga qarshi shaxsiy qasos» edi. Bu maqsadlarning ",[421,813,816],{"href":814,"rel":815},"https://en.wikipedia.org/wiki/World_conquest",[425],"jahon istilosi"," vazifasiga kengayishi asta-sekin kechdi; ",[421,819,822],{"href":820,"rel":821},"https://en.wikipedia.org/wiki/David_O._Morgan",[425],"David Morgan"," moʻgʻullar «aslida dunyoni zabt etayotganliklarini koʻrib, shu gʻoyaga kelishgan» deb hisoblagan. Gʻoyaning jozibasi moʻgʻul qoʻshinining uzluksiz muvaffaqiyati bilan kuchaydi. ",[421,825,828],{"href":826,"rel":827},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Guyukxon",[425],"Guyukxon"," hukmronligi davriga kelib (hukm. 1246–1248), u papa elchisi ",[421,831,834],{"href":832,"rel":833},"https://en.wikipedia.org/wiki/Giovanni_da_Pian_del_Carpine",[425],"Carpini","ga aytganidek, bu rasmiy mafkuraga aylangan edi.",[837,838,839],"blockquote",{},[402,840,841],{},"quyosh chiqishidan botishigacha barcha yerlar menga boʻysundirilgan. Xudo buyrugʻiga qarshi kim buni qila olardi?",[805,843,845],{"id":844},"askarlar-otlar-va-jihozlar","Askarlar, otlar va jihozlar",[402,847,848,849,852,853,858,859,864,865,870,871,876],{},"Har bir balogʻatga yetgan",[748,850,851],{},"b"," moʻgʻul erkagi askar edi; chaqirilmaganda u anʼanaviy ",[421,854,857],{"href":855,"rel":856},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Chorvadorlik",[425],"chorvadorlik"," turmush tarziga qaytardi. Jangdan keyin har bir askarning hissasiga qarab boʻlinadigan oʻljadan boshqa maosh olmasdi. Koʻpchiligi bolalikdan ot minib oʻrgangan otliq kamonchilar edi. Kichik ",[421,860,863],{"href":861,"rel":862},"https://en.wikipedia.org/wiki/Mongolian_horse",[425],"moʻgʻul zoti"," kuchli, sokin va ayniqsa chidamli edi — odatda ",[421,866,869],{"href":867,"rel":868},"https://en.wikipedia.org/wiki/Shod",[425],"taqalmasada",", biri toʻqqiz kunda 600 milya (970 km) yoʻl bosishi mumkin edi. Moʻgʻul askari yurishga oʻrtacha besh-olti ot olib, ularni kunma-kun almashtirardi. Otga yomon munosabat — masalan, ularning ehtiyojlarini koʻrmasdan oldin ovqatlanish — ",[421,872,875],{"href":873,"rel":874},"https://uz.wikipedia.org/wiki/%C3%96lim_jazosi",[425],"oʻlim jazosi"," bilan jazolanishi mumkin edi.",[402,878,879,880,885,886,891,892,895,896,631,901,906,907,912,913,918,919,918,924,918,929,773,934,939,940,945,946,951,952,957,958,963,964,969,970,975,976,631,981,986],{},"Yogʻoch va ",[421,881,884],{"href":882,"rel":883},"https://en.wikipedia.org/wiki/Horn_%28anatomy%29",[425],"shox","dan yasalgan ",[421,887,890],{"href":888,"rel":889},"https://en.wikipedia.org/wiki/Mongol_bow",[425],"moʻgʻul kompozit kamoni","ning oddiy masofasi taxminan 325 metr (1066 fut) edi; qulay sharoitda 530 metrga (1740 fut) yetishi mumkin edi.",[748,893,894],{},"c"," Kamida bitta kamonga ega boʻlgan moʻgʻul askarlari uni ikki yoki uch ",[421,897,900],{"href":898,"rel":899},"https://en.wikipedia.org/wiki/Quiver",[425],"saqich",[421,902,905],{"href":903,"rel":904},"https://uz.wikipedia.org/wiki/%C3%96q",[425],"oʻq"," bilan birga olib yurardi. Koʻpchilik ",[421,908,911],{"href":909,"rel":910},"https://en.wikipedia.org/wiki/Arrowhead",[425],"oʻq uchlari"," odatiy shakl va tuzilishda edi, ammo moʻgʻullar hushtak chaladigan, hushdan chiqaradigan yoki teshadigan maxsus oʻqlardan ham foydalangan. Kamonning asosiy kamchiligi yomgʻir yoki nam ob-havoda ishlatib boʻlmasligi edi. Moʻgʻullar odatda shu jihatdan ustun boʻlgan kuchlar bilan yaqin jangga kirishishni xohlamasdi, ammo shunga qaramay ",[421,914,917],{"href":915,"rel":916},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Niza",[425],"nizalar",", ",[421,920,923],{"href":921,"rel":922},"https://en.wikipedia.org/wiki/Mace_%28bludgeon%29",[425],"toʻqmoqlar",[421,925,928],{"href":926,"rel":927},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Boltalar",[425],"boltalar",[421,930,933],{"href":931,"rel":932},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Nayza",[425],"nayzalar",[421,935,938],{"href":936,"rel":937},"https://en.wikipedia.org/wiki/Club_%28weapon%29",[425],"tayoqlar"," kabi keng ",[421,941,944],{"href":942,"rel":943},"https://en.wikipedia.org/wiki/Hand-to-hand_combat",[425],"qoʻl jangi qurollari"," olib yurardi. Moʻgʻul askarlarining koʻpchiligida zirh oz yoki umuman yoʻq edi; ular it yoki echki terisidan ichki kiyim bilan ",[421,947,950],{"href":948,"rel":949},"https://en.wikipedia.org/wiki/Deel_%28clothing%29",[425],"deel"," (ogʻir chopon), qalin ",[421,953,956],{"href":954,"rel":955},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Kigiz",[425],"kigiz"," etiklar va ",[421,959,962],{"href":960,"rel":961},"https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_fur_headgear",[425],"moʻyna qalpoqlar"," kiyardi. Boyroq moʻgʻullar ",[421,965,968],{"href":966,"rel":967},"https://en.wikipedia.org/wiki/Lamellar_armour",[425],"lamellar zirh"," sotib olishi mumkin edi; u ishlab chiqarish osonligi va oʻqlarga qarshi samaradorligi tufayli ",[421,971,974],{"href":972,"rel":973},"https://en.wikipedia.org/wiki/Chain_mail",[425],"zanjirli zirh","dan afzal koʻrilardi. Konussimon dubulgʻalar odatda temirdan yasalgan. ",[421,977,980],{"href":978,"rel":979},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Qalqon",[425],"Qalqonlar",[421,982,985],{"href":983,"rel":984},"https://en.wikipedia.org/wiki/Picket_%28military%29",[425],"qorovullar"," yoki piyoda jang qilgan otliqlar tomonidan ishlatilgan. Askarlar chodirlarni ham oʻz ichiga olgan jihozlarni koʻtarishi shart edi.",[805,988,990],{"id":989},"tashkilot-va-tayyorgarlik","Tashkilot va tayyorgarlik",[402,992,993,994,999,1000,1007,1008,1013],{},"Eski qabila sodiqliklari yoʻqolishi uchun Chingizxon har bir qabila askarlarini oʻz qoʻshinining ",[421,995,998],{"href":996,"rel":997},"https://en.wikipedia.org/wiki/Decimal",[425],"oʻnlik tizim"," bilan boʻlingan turli boʻlinmalariga taqsimladi. Yana bir muhim islohot — butun qoʻshinda sarkardadan oddiy askargacha qattiq harbiy intizom joriy etilishi edi. Ofitserlar oʻz boʻysunuvchilarini oʻqitish va jihozlash uchun javobgar edi; boʻlinmadagi oʻrtoqlarga jangda bir-birini himoya qilish buyurilardi; alohida askarlarga ruxsatsiz qochish yoki talon-taroj qilish taqiqlangan edi. Agar askar yoki boʻlinma vazifalarini bajarmasa, ular jazolanishi — koʻpincha qatl — mumkin edi. Qoʻshin lagerlari joylashuvi yoki buyruq zanjiri ishlashi kabi muassasalar standartlashtirildi; ",[412,1001,1002],{},[421,1003,1006],{"href":1004,"rel":1005},"https://en.wikipedia.org/wiki/Keshig",[425],"keshig"," (imperator gvardiyasi) roli kelajakdagi sarkardalar uchun ",[421,1009,1012],{"href":1010,"rel":1011},"https://en.wikipedia.org/wiki/Military_academy",[425],"harbiy akademiya"," boʻlib xizmat qilishga qaratildi.",[402,1015,1016,1017,1021,1022,588,1025,1028,1029,588,1031,1034,1035,1038],{},"Moʻgʻul qoʻshinining birligi va yaxlitligi ularning muvaffaqiyatida har qanday son ustunligidan ancha muhimroq omil edi — Chingizxon hayoti davomida mavjud boʻlgan umumiy kuch ehtimol atigi 50 000–75 000 askar edi va moʻgʻul armiyalari deyarli doim son jihatdan kam edi. ",[421,1018,1020],{"href":454,"rel":1019},[425],"Imperiya boʻlinishidan"," oldin qoʻshin besh tuzilmaga boʻlingan: muntazam qoʻshin, mos ravishda razvedkachi va koʻchmanchi garnizon sifatida xizmat qilgan ",[412,1023,1024],{},"alginchin",[412,1026,1027],{},"tamma"," chegara qoʻshinlari, ",[412,1030,1006],{},[412,1032,1033],{},"qaraʼul","/",[412,1036,1037],{},"qaraghul"," — vazifasi noaniq, ammo yoʻllar va chegarani qoʻriqlashni oʻz ichiga olishi mumkin. Barcha askarlar oʻziga xos soch turmagiga ega edi; uning noyobligi qochishni oldini olardi.",[402,1040,1041,1042,1047,1048,1053],{},"Moʻgʻullar bahor oxiri va yozda dam olishga odatlangan edi. Yurishlar yozgi _",[421,1043,1046],{"href":1044,"rel":1045},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Qurultoy",[425],"qurultoy","_larda rejalashtirilardi. Bu yerda qoʻmondonlar tayinlanib, rejalari tuzilardi; koʻpincha savdogarlardan yoki oʻz razvedka tarmoqlaridan olingan ",[421,1049,1052],{"href":1050,"rel":1051},"https://en.wikipedia.org/wiki/Military_intelligence",[425],"harbiy razvedka","dan foydalanilardi. Moʻgʻul harbiy rejalari qoʻmondonlarning mustaqil taktik fikrlashi bilan qattiq strategik jadvalni muvozanatlashtirardi. Bu yuzlab milya uzoqlikdagi diviziyalarning oldindan tanlangan joylarda uchrashishidan oldin harakatlarini muvofiqlashtirishga imkon berardi. Tayyorgarlik kuzda boshlanar, yurish odatda qishda boshlanardi — dushmanlaridan farqli oʻlaroq, moʻgʻullar sovuq ob-havoda jang qilishni afzal koʻrardi.",[805,1055,1057],{"id":1056},"strategiya-va-taktika","Strategiya va taktika",[402,1059,1060],{},[405,1061],{"alt":1062,"src":1063},"Yevropaga moʻgʻul bosqini xaritasi: oʻnlab milya uzoqlikdagi alohida kolonnalarning yoʻllari koʻrsatilgan; ular harakatlarini yuqori strategik aniqlik bilan muvofiqlashtirgan","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/87/Eur%C3%B3pai_tat%C3%A1rj%C3%A1r%C3%A1s_%281235-1242%29.png",[402,1065,1066],{},[412,1067,1068,1073],{},[421,1069,1072],{"href":1070,"rel":1071},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Yevropaga_mo%CA%BBg%CA%BBul_bosqini",[425],"Yevropaga moʻgʻul bosqini"," xaritasi: oʻnlab milya uzoqlikdagi alohida kolonnalarning yoʻllari koʻrsatilgan; ular harakatlarini yuqori strategik aniqlik bilan muvofiqlashtirgan",[402,1075,1076,1077,1082,1083],{},"Moʻgʻullar odatda koʻp tomonlama bosqinni rejalashtirib, alohida kolonnalarning boshqalar bilan qoʻshilishiga imkon beradigan rejalari va razvedka tarmoqlariga tayanardi. Harakatdagi armiyalar asosiy kuch atrofida oʻnlab yoki yuzlab kilometrni qamrab olgan ",[421,1078,1081],{"href":1079,"rel":1080},"https://en.wikipedia.org/wiki/Screening_%28tactical%29",[425],"razvedka pardalari"," bilan kutilmagan hujumlardan himoyalangan. Ular dushman hukmdorini dastlabki maydon jangiga undashni afzal koʻrardi — unda moʻgʻul jang mahorati hal qiluvchi boʻlardi — soʻngra kichikroq tayanch punktlarini yoʻq qilib, nihoyat dushman poytaxtini egallardi. Bu ketma-ketlik ierarxik aloqani uzib, qochqinlarning poytaxtga qochishiga undab, aholining ruhiyati va zahiralarini pasaytirardi va moʻgʻullarga eng yaxshi himoyalangan qalʼalarga hujum qilish uchun ishchi kuch va material olishga imkon berardi. Koʻpincha dushman hukmdori atrofida kuchlarning birlashishiga yoʻl qoʻymaslik uchun qattiq taʼqib qilinar edi. Xuddi shunday, alohida diviziyalar alohida tayanch punktlariga kutilmaganda hujum qilib, tezda chekinardi; bu mahalliy hukmdorlarga qoʻshnilariga yordam berishga toʻsqinlik qilardi.",[748,1084,1085],{},"d",[402,1087,1088,1093,1094,1097,1098,1103,1104,1109,1110,1115,1116,1121,1122,1125,1126,1131],{},[421,1089,1092],{"href":1090,"rel":1091},"https://en.wikipedia.org/wiki/Military_tactics",[425],"Moʻgʻul harbiy taktikasi"," ularning otliq kamonchi sifatidagi mahoratidan foydalanib, harakatchanlik, moslashuvchanlik va tashkilotni taʼkidlagan holda odatda hal qiluvchi toʻliq gʻalabaga intilardi. U pistirma yoki mashhur ",[421,1095,778],{"href":776,"rel":1096},[425]," kabi anʼanaviy dasht usullarini oʻz ichiga olardi; soxta chekinish koʻpincha kunlab davom etib, moʻgʻullar charchagan taʼqibchilarni oʻzlari tanlagan maydonda kutib olardi. Boshqa usullar orasida keyingi yevropacha ",[421,1099,1102],{"href":1100,"rel":1101},"https://en.wikipedia.org/wiki/Caracole",[425],"caracole","ga oʻxshash ",[421,1105,1108],{"href":1106,"rel":1107},"https://en.wikipedia.org/wiki/Hit-and-run_tactics",[425],"urib-qochish toʻplamlari",", dushman qoʻshinlarini chalkashtiradigan maxsus tuzilmalar yoki ",[421,1111,1114],{"href":1112,"rel":1113},"https://en.wikipedia.org/wiki/Kill_zone",[425],"zarba zonasi","ga qarshi toʻplangan oʻt ochish tamoyilidan foydalanadigan «oʻq boʻroni» taktikasi bor edi. ",[421,1117,1120],{"href":1118,"rel":1119},"https://en.wikipedia.org/wiki/Encirclement",[425],"Oʻrab olish"," taktikasi ",[412,1123,1124],{},"nerge"," katta ovlarida mashq qilingan; unda moʻgʻullar koʻp kilometr kenglikdagi doiralar hosil qilib, asta-sekin toraytirib, hayvonlarni markazga haydardi; bu ovlar baʼzan ",[421,1127,1130],{"href":1128,"rel":1129},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Partizan",[425],"partizan"," qarshiligini yoʻq qilish uchun ishlatilgan.",[402,1133,1134,1135,1138,1139,1144,1145,918,1150,918,1155,1160,1161,1166,1167,1172,1173,1178,1179,588,1184,1189,1190,1195,1196,1200,1201,1204],{},"Moʻgʻullar dastlab ",[421,1136,784],{"href":782,"rel":1137},[425],"da zaif edi va devorlarni faqat kutilmaganlik bilan olishga qodir edi. Biroq ular tezda musulmon va xitoy qamal muhandislarini qoʻshinlariga qoʻshishni oʻrgandilar. Bu artilleriya mutaxassislari qamallardan tashqari maydon jangida, ",[421,1140,1143],{"href":1141,"rel":1142},"https://en.wikipedia.org/wiki/Naval_warfare",[425],"dengiz urushi","da va logistikada ishlatilgan. Ularning jihozlari ",[421,1146,1149],{"href":1147,"rel":1148},"https://en.wikipedia.org/wiki/Trebuchet",[425],"trebushet",[421,1151,1154],{"href":1152,"rel":1153},"https://en.wikipedia.org/wiki/Mangonel",[425],"mangonel",[421,1156,1159],{"href":1157,"rel":1158},"https://en.wikipedia.org/wiki/Shell_%28projectile%29",[425],"portlovchi snaryadlar",", yonuvchi ",[421,1162,1165],{"href":1163,"rel":1164},"https://en.wikipedia.org/wiki/Naphtha",[425],"nafta"," va XIII asr oxiriga oid dunyodagi eng erta maʼlum ",[421,1168,1171],{"href":1169,"rel":1170},"https://uz.wikipedia.org/wiki/To%CA%BBp",[425],"toʻp","ni oʻz ichiga olardi; taktikasi ",[421,1174,1177],{"href":1175,"rel":1176},"https://en.wikipedia.org/wiki/Sapping",[425],"podkop",", tungi hujumlar va suv oqimlarini burishni qamrab olardi. Moʻgʻullar qamallarda asirlarni ",[421,1180,1183],{"href":1181,"rel":1182},"https://en.wikipedia.org/wiki/Corv%C3%A9e",[425],"majburiy mehnat",[421,1185,1188],{"href":1186,"rel":1187},"https://en.wikipedia.org/wiki/Human_shields",[425],"jonli qalqon"," sifatida keng ishlatgan. Moʻgʻul qoʻshinining tarqalishi Yevrosiyoda texnologiya diffuziyasida — masalan, trebushetlarning Xitoyga va ",[421,1191,1194],{"href":1192,"rel":1193},"https://en.wikipedia.org/wiki/Gunpowder_warfare",[425],"porox urushi","ning Yevropaga oʻtishida — muhim rol oʻynadi. ",[421,1197,1199],{"href":1141,"rel":1198},[425],"Dengiz urushi"," asosan voris davlat — ",[421,1202,486],{"href":484,"rel":1203},[425]," tomonidan amalga oshirilgan.",[402,1206,1207,1208,588,1213,1218,1219,1224,1225,1230],{},"Moʻgʻul armiyalari terror taktikasi, ",[421,1209,1212],{"href":1210,"rel":1211},"https://en.wikipedia.org/wiki/Psychological_warfare",[425],"psixologik urush",[421,1214,1217],{"href":1215,"rel":1216},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Tashviqot",[425],"tashviqot","dan ham foydalangan. Egallangan shaharlar aholisi — hunarmandlar kabi foydali shaxslardan tashqari — odatda qirib tashlangan. Moʻgʻullar bu voqealar haqidagi xabarlarni boʻrttirib, imkon qadar keng tarqatishni ragʻbatlantirgan; bu potensial nishonlarni qimmat qamaldan oldin taslim boʻlishga qoʻrqitish uchun edi. Ular armiya sonini mish-mishlar, zaxira otlarga oʻrnatilgan ",[421,1220,1223],{"href":1221,"rel":1222},"https://en.wikipedia.org/wiki/Mannequin",[425],"qoʻgʻirchoqlar"," yoki tungi lagerlarda qoʻshimcha gulxanlar bilan boʻrttirishgan; dushman hududida isyonni qoʻllab-quvvatlashgan va potensial raqiblarni bir-biriga qarshi qoʻyishga intilishgan. Bir necha manbalar moʻgʻul ",[421,1226,1229],{"href":1227,"rel":1228},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Shamanizm",[425],"shamanlari"," dushman kuchlariga toʻsqinlik qiladigan yomgʻir yoki qor boʻronlarini chaqirishda muhim rol oʻynagan deb ishonilganini qayd etadi.",[513,1232,480],{"id":1233},"xitoy",[402,1235,519,1236],{},[421,1237,1240],{"href":1238,"rel":1239},"https://en.wikipedia.org/wiki/Mongol_conquest_of_China",[425],"Xitoyning moʻgʻullar tomonidan zabt etilishi",[805,1242,1244],{"id":1243},"gʻarbiy-sya","Gʻarbiy Sya",[402,1246,519,1247],{},[421,1248,1251],{"href":1249,"rel":1250},"https://en.wikipedia.org/wiki/Mongol_conquest_of_Western_Xia",[425],"Gʻarbiy Syaning moʻgʻullar tomonidan zabt etilishi",[402,1253,1254,1255,1260,1261,1265,1266,1271,1272,1277,1278,1281],{},"1203-yilda magʻlub kerait dushmanlarining qochishi moʻgʻullar eʼtiborini janubga — ularning panohi boʻlgan, ",[421,1256,1259],{"href":1257,"rel":1258},"https://en.wikipedia.org/wiki/Gansu_corridor",[425],"Gansu yoʻlagi","da joylashgan oʻtroq ",[421,1262,1244],{"href":1263,"rel":1264},"https://en.wikipedia.org/wiki/Western_Xia",[425]," davlatiga qaratdi. Keraitlar mahalliy aholini talon-taroj qilgani uchun tez orada quvib chiqarilgan boʻlsa-da, Chingizxon 1205 va 1207-yillarda chegara yerlariga qasos bosqinlari buyurib, ",[421,1267,1270],{"href":1268,"rel":1269},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Sariqdaryo",[425],"Sariqdaryo"," boʻyidagi Wuluhai shahrini talon-taroj qildi. Bu bosqinlar oʻlja, zahira va razvedka maʼlumotlarini toʻpladi. Sya hukmdori ",[421,1273,1276],{"href":1274,"rel":1275},"https://en.wikipedia.org/wiki/Emperor_Xiangzong_of_Western_Xia",[425],"imperator Syanzun"," qoʻshni ",[421,1279,581],{"href":579,"rel":1280},[425],"dan moʻgʻullarga qarshi yordam soʻradi; u rad etib, shunday dedi:",[837,1283,1284],{},[402,1285,1286],{},"…dushmanlarimiz bir-biriga hujum qilganda bu biz uchun foydali. Biz uchun xavf qayerda?",[1288,1289,1291],"h4",{"id":1290},"birinchi-bosqin","Birinchi bosqin",[402,1293,1294],{},[405,1295],{"alt":1296,"src":1297},"1209-yilda Gʻarbiy Syaga moʻgʻul bosqini","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/79/Mongol_1209.png",[402,1299,1300],{},[412,1301,1296],{},[402,1303,1304,1305,1310,1311,588,1316,1321,1322,1327],{},"1209-yil aprelida Chingizxon Gʻarbiy Syaga toʻliq miqyosli bosqin boshlab, 400 kilometr (250 milya) hududni zabt etish va Sya poytaxti ",[421,1306,1309],{"href":1307,"rel":1308},"https://en.wikipedia.org/wiki/Yinchuan",[425],"Chjunsinfu","ni olishni maqsad qildi. Nima uchun Chingizxon bosqindan istiloga oʻtgani noaniq; ",[421,1312,1315],{"href":1313,"rel":1314},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Uyg%CA%BBurlar",[425],"uygʻurlar",[421,1317,1320],{"href":1318,"rel":1319},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Qarluqlar",[425],"qarluqlar","ning bir vaqtda boʻysunishi rol oʻynagan boʻlishi mumkin. Dastlabki Sya qarshiligi shiddatli edi va moʻgʻullarni orqaga surdi, garchi ",[421,1323,1326],{"href":1324,"rel":1325},"https://en.wikipedia.org/wiki/Pyrrhic_victory",[425],"Pirro yoʻqotishlari"," bilan boʻlsa-da. Moʻgʻullar dastlab Syani hujumga unday olmasa-da, avgustdagi yana bir soxta chekinish Sya kuchlariga ezuvchi magʻlubiyat keltirdi.",[402,1329,1330,1331,1336,1337,1342,1343,1348,1349,1354,1355,1360,1361],{},"1209-yil kuzida moʻgʻullar yana ",[421,1332,1335],{"href":1333,"rel":1334},"https://en.wikipedia.org/wiki/Helan_Mountains",[425],"Alashan togʻlari","ga hujum qilib, bu safar Sya armiyalarini vayron qildilar: uch jangda gʻalaba qozonib, bir necha shaharni oldilar. Biroq Chjunsinfu qamali qiyin boʻldi, chunki ularda qoʻpol ",[421,1338,1341],{"href":1339,"rel":1340},"https://en.wikipedia.org/wiki/Battering_ram",[425],"qoʻchqor","lardan yaxshiroq ",[421,1344,1347],{"href":1345,"rel":1346},"https://en.wikipedia.org/wiki/Siege_equipment",[425],"qamal jihozlari"," yoʻq edi. Oktabr oxirida sabrsiz Chingizxon Sariqdaryoni shaharga burish uchun ",[421,1350,1353],{"href":1351,"rel":1352},"https://en.wikipedia.org/wiki/Levee",[425],"toʻgʻonlar"," qurishni buyurdi; taktika dastlab ishladi va yanvarga kelib shahar olinish arafasida edi, ammo soʻngra yer ishlari yorilib, moʻgʻul lagerini suv bosdi. Shunga qaramay, Sya tinchlik soʻradi; ustun harbiy kuchga qarshi uzluksiz qarshilik foydasiz deb hisobladi. Tinchlik evaziga Chingizxon Syani ",[421,1356,1359],{"href":1357,"rel":1358},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Vassal",[425],"vassal davlat"," sifatida, imperator Syanzunning bir qizini xotinlikka, tuyalar, lochinlar va matolardan iborat katta oʻlponni hamda Sya qoʻshinlari moʻgʻul armiyasiga yordam berishi vaʼdasini oldi.",[748,1362,1363],{},"e",[1288,1365,1367],{"id":1366},"sulh-va-ikkinchi-bosqin","Sulh va ikkinchi bosqin",[402,1369,1370],{},[405,1371],{"alt":1372,"src":1373},"Gʻarbiy Syaga moʻgʻul bosqini, 1226–1227","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/ef/Mongol_1226-1227.png",[402,1375,1376],{},[412,1377,1372],{},[402,1379,1380,1381,1386,1387,1392],{},"Sya keyingi Szin sulolasiga qarshi urushlarda moʻgʻullarni qoʻllab-quvvatladi va dastlab bundan eski hududiy daʼvolarni amalga oshirish uchun foydalandi. Biroq Sya Chingizxonning ogʻir otliq qoʻshinni moʻgʻul kuchlariga yordam uchun yillik talablaridan tobora charchadi. 1217-yilda ular kategorik rad etib, bir necha oy Chjunsinfuni oʻrab olgan jazolovchi moʻgʻul ekspeditsiyasini keltirib chiqardi. Garchi ular 1218-yildagi ",[421,1382,1385],{"href":1383,"rel":1384},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Xorazmning_mo%CA%BBg%CA%BBullar_tomonidan_zabt_etilishi",[425],"Xorazmshohlar imperiyasiga yaqinlashayotgan bosqin"," uchun qoʻshin bermagan boʻlsalar-da — bu anʼanaviy ravishda ularning yakuniy qulashi sababi deb qayd etilgan — ehtimol sabab shundaki, ular allaqachon Chingizxon Szin bilan shugʻullanish uchun qoldirgan ",[421,1388,1391],{"href":1389,"rel":1390},"https://en.wikipedia.org/wiki/Muqali",[425],"Muqali"," yurishlarini faol qoʻllab-quvvatlayotgan edi. 1222-yilda Sya hatto Muqaliga qoʻshimcha 50 000 askar taklif qildi. Biroq oʻsha paytga kelib Sya moʻgʻullarning mensimaslik munosabatidan chuqur norozi edi va 1222–23-yillarda munosabatlarni uzib, Sya otlarini sotib olishni xohlagan Szin bilan yana ittifoq tuzdi.",[402,1394,1395,1396,1401,1402,1407,1408,918,1413,588,1418,1423,1424,1429,1430,1435,1436,1441],{},"Muqali 1223-yildagi oʻlimigacha Szin va Sya bilan jang qildi; uning oʻgʻli Boʻol 1224-yil oxirigacha davom ettirdi, soʻng qaytgan Chingizxonni kutib olish uchun Moʻgʻulistonga bordi. Chingizxon Sya bilan tinchlik oʻrnatishga urindi, ammo hech bir Sya zodagoni Moʻgʻulistonda garov boʻlishga tayyor emas edi; shuning uchun muzokaralar buzildi. 1226-yil bahorida moʻgʻullar shimoli-gʻarbdan ",[421,1397,1400],{"href":1398,"rel":1399},"https://en.wikipedia.org/wiki/Khara-Khoto",[425],"Xara-Xoto"," yonidan hujum qildilar. ",[421,1403,1406],{"href":1404,"rel":1405},"https://en.wikipedia.org/wiki/Hexi_Corridor",[425],"Xesi yoʻlagi"," shaharlari — ",[421,1409,1412],{"href":1410,"rel":1411},"https://en.wikipedia.org/wiki/Jiuquan",[425],"Sujou",[421,1414,1417],{"href":1415,"rel":1416},"https://en.wikipedia.org/wiki/Zhangye",[425],"Ganjou",[421,1419,1422],{"href":1420,"rel":1421},"https://en.wikipedia.org/wiki/Wuwei,_Gansu",[425],"Xilyanfu"," — osonlik bilan olindi, chunki moʻgʻul qoʻshini endi qamal urushida tajribali edi; keksa Chingizxon esa salqinroq ",[421,1425,1428],{"href":1426,"rel":1427},"https://en.wikipedia.org/wiki/Qilian_Mountains",[425],"Qilian togʻlari","dan operatsiyalarni boshqardi. 1226-yil oxirida moʻgʻullar muzlagan Sariqdaryoni kechib oʻtdi, yirik Sya yordam kuchini magʻlub etdi, dekabrda ",[421,1431,1434],{"href":1432,"rel":1433},"https://en.wikipedia.org/wiki/Lingwu",[425],"Linjou","ni talon-taroj qildi va Chjunsinfuni qamal qildi. Shahar yarim yil ushlab turdi; Chingizxon Xesi yoʻlagidagi qarshilik oʻchoqlari va Szin chegarasiga qarshi operatsiyalarni boshqardi. U 1227-yil avgustida ",[421,1437,1440],{"href":1438,"rel":1439},"https://en.wikipedia.org/wiki/Liupan_Mountains",[425],"Liupan togʻlari","da vafot etdi. Moʻgʻullar uning oʻlimi haqidagi xabarni Chjunsinfu olinishidan oldin yashirdi; shahar aholisi, jumladan qirollik oilasi, qirib tashlandi. Sya hududi va aholisi Moʻgʻullar imperiyasiga qoʻshildi.",[805,1443,581],{"id":1444},"szin-sulolasi",[402,1446,519,1447],{},[421,1448,1451],{"href":1449,"rel":1450},"https://en.wikipedia.org/wiki/Mongol_conquest_of_the_Jin_dynasty",[425],"Szin sulolasining moʻgʻullar tomonidan zabt etilishi",[1288,1453,1455],{"id":1454},"dastlabki-bosqinlar-12081215","Dastlabki bosqinlar (1208–1215)",[402,1457,1458],{},[405,1459],{"alt":1460,"src":1461},"Otliqlarning boshqa chavandozlarni taʼqib qilib hujum qilishi tasviri","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c0/Bataille_entre_mongols_&_chinois_%281211%29.jpeg",[402,1463,1464],{},[405,1465],{"alt":1466,"src":1467},"Togʻ dovonida ikki otliq guruhining toʻqnashuvi tasviri.","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/cd/Chingiz_Khan_in_battle_-_Collection_of_epic_poems_%281397-1398%29%2C_f.49v_-_BL_Or._2780.jpg",[402,1469,1470],{},[405,1471],{"alt":1472,"src":1473},"XIV asr fors qoʻlyozmalaridan moʻgʻul–Szin mojarosi tasvirlari. Yuqoridan: Yehuling yurishi (1211); moʻgʻul va Szin otliqlari oʻrtasidagi toʻqnashuv; moʻgʻul sarkardasi Samuqa 1215-yilda Chjunduni qamal qilmoqda.","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c3/Si%C3%A8ge_de_Beijing_%281213-1214%29.jpeg",[402,1475,1476],{},[412,1477,1478,1479,1484,1485,1490],{},"XIV asr fors qoʻlyozmalaridan moʻgʻul–Szin mojarosi tasvirlari. Yuqoridan: ",[421,1480,1483],{"href":1481,"rel":1482},"https://en.wikipedia.org/wiki/Yehuling_Campaign",[425],"Yehuling yurishi"," (1211); moʻgʻul va Szin otliqlari oʻrtasidagi toʻqnashuv; moʻgʻul sarkardasi Samuqa 1215-yilda ",[421,1486,1489],{"href":1487,"rel":1488},"https://en.wikipedia.org/wiki/Zhongdu",[425],"Chjundu","ni qamal qilmoqda.",[402,1492,1493,1494,1497,1498,1503,1504,1509,1510,1513],{},"Chingizxon ",[421,1495,581],{"href":579,"rel":1496},[425],"ga 1206-yildan hujum qilishni rejalashtirgan, ammo avval boshqa chegaralarini mustahkamlashni kutgan. Urushni boshlashning bir necha sababi bor edi: Shimoliy Xitoy boyliklarini talon-taroj qilib askarlarini toʻlash, qarindoshi ",[421,1499,1502],{"href":1500,"rel":1501},"https://en.wikipedia.org/wiki/Ambaghai_Khan",[425],"Ambagʻayxon","ning uzoq oʻtmishdagi oʻldirilishi uchun qasos olish, moʻgʻullarning Szinga boʻysunishi koʻrinishini bartaraf etish va hatto shunchaki Szin imperatori ",[421,1505,1508],{"href":1506,"rel":1507},"https://en.wikipedia.org/wiki/Wanyan_Yongji",[425],"Vanyan Yunji","ni yomon koʻrgani uchun. Garchi uning qoʻshini taxminan oʻn baravar kam boʻlsa-da,",[748,1511,1512],{},"f"," Chingizxon 1210-yilda oʻlpon toʻlashdan bosh tortib, harbiy harakatlarni ochdi.",[402,1515,1516,1517,918,1522,588,1527,1532,1533,1538,1539,1542,1543,1546,1547,1552,1553,1558,1559,1562,1563,1568,1569,1572,1573,1578,1579,1584],{},"Moʻgʻul armiyalari 1211-yil bahorida ikki diviziya bilan yoʻlga chiqdi: Chingizxonning oʻgʻillari ",[421,1518,1521],{"href":1519,"rel":1520},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Jo%CA%BBchi",[425],"Joʻchi",[421,1523,1526],{"href":1524,"rel":1525},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Chig%CA%BBatoy",[425],"Chigʻatoy",[421,1528,1531],{"href":1529,"rel":1530},"https://uz.wikipedia.org/wiki/O%CA%BBqtoyxon",[425],"Oʻqtoy"," boshchiligidagi oʻng (gʻarbiy) qanot zamonaviy ",[421,1534,1537],{"href":1535,"rel":1536},"https://en.wikipedia.org/wiki/Hohhot",[425],"Xux-Xoto"," hududidagi bir necha shaharni oldi; Chingizxonning oʻzi markaz va chap (sharqiy) qanotni Szinning shimoliy chegarasiga qarshi boshqardi. Bu ",[421,1540,1483],{"href":1481,"rel":1541},[425],"da moʻgʻul armiyalari «Yovvoyi Tulki dovoni»",[748,1544,1545],{},"g"," orqali oʻtib, 26-sentabrda ",[421,1548,1551],{"href":1549,"rel":1550},"https://en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Huihe_River",[425],"Huihe daryosi jangi","da Szin kuchlariga ogʻir magʻlubiyat yetkazdi. ",[421,1554,1557],{"href":1555,"rel":1556},"https://en.wikipedia.org/wiki/Jebe",[425],"Jebe"," boshchiligidagi kuchlar soʻngra Szin poytaxti ",[421,1560,1489],{"href":1487,"rel":1561},[425],"ga yoʻlni qoʻriqlagan muhim ",[421,1564,1567],{"href":1565,"rel":1566},"https://en.wikipedia.org/wiki/Juyong_Pass",[425],"Juyong dovoni","ni oktabrda yorib oʻtdi va 1212-yil yanvarigacha shahar atrofini talon-taroj qildi. Fevralda moʻgʻullar chekinib, Juyong dovonidan shimoldagi uch yirik shaharni oldilar; ",[421,1570,1391],{"href":1389,"rel":1571},[425]," oʻsha oyda ",[421,1574,1577],{"href":1575,"rel":1576},"https://en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Huanrzui",[425],"Huanrzui jangi","da yirik Szin yordam qoʻshinini qatʼiy magʻlub etdi. 1211–1212-yil yurishining maqsadi hududni zabt etish emas, balki talon-taroj qilish, maʼlumot toʻplash va Shimoliy Xitoyda Szin nazoratini zaiflashtirish uchun ",[421,1580,1583],{"href":1581,"rel":1582},"https://en.wikipedia.org/wiki/Chevauch%C3%A9e",[425],"chevauchée"," boʻlib, soʻngra Moʻgʻulistonga qaytish edi.",[402,1586,1587,1588,1593,1594,1599,1600,1605,1606,1609,1610,1615,1616,1621,1622,1625,1626,1631],{},"Chingizxon 1212-yil avgust–oktabrida ikkinchi yurishni boshladi. Moʻgʻullar yana Yovvoyi Tulki dovonidan oʻtib, Juyong dovoni yoʻlidagi Xuandejou (",[421,1589,1592],{"href":1590,"rel":1591},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Xitoy_tili",[425],"xitoycha",": 宣德州, hozirgi ",[421,1595,1598],{"href":1596,"rel":1597},"https://en.wikipedia.org/wiki/Xuanhua,_Zhangjiakou",[425],"Xuanhua",")ni qayta oldilar; Chingizxonning oʻgʻli ",[421,1601,1604],{"href":1602,"rel":1603},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Toluy",[425],"Toluy"," yaqin Deksinfu (",[421,1607,1592],{"href":1590,"rel":1608},[425],": 德興府, hozirgi ",[421,1611,1614],{"href":1612,"rel":1613},"https://en.wikipedia.org/wiki/Zhuolu_Town",[425],"Zhuolu",") devorlariga chiqqan boʻlsa-da, moʻgʻullar uni qayta ola olmadilar. Chingizxon shaxsan ",[421,1617,1620],{"href":1618,"rel":1619},"https://en.wikipedia.org/wiki/Datong",[425],"Datun","ni qamal qildi, ammo moʻgʻullar Szin qoʻshinini yoʻq qilgan boʻlsalar-da, xon oʻq bilan yaralangach, yurish deyarli falokat bilan tugadi va moʻgʻul armiyalari chekindi. Yagona boshqa jang Jebeining 1213-yil 5-yanvarda soxta chekinish yordamida Dunjin (",[421,1623,1592],{"href":1590,"rel":1624},[425],": 東京, hozirgi ",[421,1627,1630],{"href":1628,"rel":1629},"https://en.wikipedia.org/wiki/Liaoyang",[425],"Lyaoyan",")ni egallashi edi; uning qoʻshini tez orada chekindi.",[402,1633,1634,1635,1640,1641,1648,1649,1652,1653,1658,1659,1664,1665,1668,1669,1674,1675,1678],{},"Moʻgʻul armiyalari 1213-yil avgustida qaytib, Xuandejou va Deksinfuni uchinchi marta qamal qilib, ikkalasini oldilar. Soʻngra ular ",[421,1636,1639],{"href":1637,"rel":1638},"https://en.wikipedia.org/wiki/Huailai",[425],"Huailay","da ulkan qoʻshinni (zamondosh solnomalarga koʻra 100 000–300 000 askar) magʻlub etdilar; Szin jasadlari 40 ",[412,1642,1643],{},[421,1644,1647],{"href":1645,"rel":1646},"https://en.wikipedia.org/wiki/Li_%28unit%29",[425],"li"," masofada yerni qoplagan deyilardi. Biroq Juyong dovoni qattiq qayta mustahkamlangan edi va moʻgʻullar uni tez ola olmadilar. Oktabrda Chingizxonning eski ittifoqchisi — savdogar Jaʼfar Xoja — moʻgʻul kolonnasini kontrabanda yoʻli",[748,1650,1651],{},"h"," orqali janubi-gʻarbga olib oʻtib, Juyong dovoni Szin garnizonini ",[421,1654,1657],{"href":1655,"rel":1656},"https://en.wikipedia.org/wiki/Flanking_maneuver",[425],"qanotdan aylanib"," oʻtdi; garnizon tutilib, qirib tashlandi. Shundan soʻng moʻgʻullar Shimoliy Xitoyga kirishni nazorat qildilar; u yerda tartibsizlik hukm surardi — Szin generali ",[421,1660,1663],{"href":1661,"rel":1662},"https://en.wikipedia.org/wiki/Hushahu",[425],"Hushahu"," Vanyan Yunjini oʻldirib, qoʻgʻirchoq hukmdor oʻrnatgan edi,",[748,1666,1667],{},"i"," Szin yerlarida esa ",[421,1670,1673],{"href":1671,"rel":1672},"https://en.wikipedia.org/wiki/Eastern_Xia",[425],"Sharqiy Sya"," kabi isyonlar koʻtarilib, ",[421,1676,553],{"href":551,"rel":1677},[425],"ni egallagan edi.",[402,1680,1681,1682,1687,1688,1693,1694,1699],{},"Dekabrdan boshlab moʻgʻullar butun ",[421,1683,1686],{"href":1684,"rel":1685},"https://en.wikipedia.org/wiki/North_China_plain",[425],"Shimoliy Xitoy tekisligi","ni uch diviziya bilan talon-taroj qildilar. Chjunduni ola olmasalar va tobora kasallikdan aziyat cheksalar-da, Szin poytaxti ham ochlikda edi. Hushahu 1213-yil noyabrida agʻdarildi va yangi Szin maʼmuriyati tinchlik shartlariga tayyor edi. Shartnoma 1214-yil 30-aprelda imzolandi; shartlar qimmat oʻlponni va kamsituvchi tarzda Chingizxonga Szin malikasini xotinlikka berishni oʻz ichiga oldi. Armiyalar may oyida Moʻgʻulistonga qayta boshladi. Biroq tinchlik qisqa muddatli boʻldi, chunki ",[421,1689,1692],{"href":1690,"rel":1691},"https://en.wikipedia.org/wiki/Emperor_Xuanzong_of_Jin",[425],"yangi Szin imperatori"," poytaxtni janubdagi himoyalash osonroq ",[421,1695,1698],{"href":1696,"rel":1697},"https://en.wikipedia.org/wiki/Kaifeng",[425],"Kayfen","ga koʻchirdi. Bu zaiflik belgisida koʻplab Szin isyonlari koʻtarilgani bilan birga, Chingizxon ham gʻazablanib, koʻchishni shartnoma buzilishi deb bildi. Moʻgʻullar iyunda yana bostirib kirdilar; Muqali Manjuriyaga hujum qilishga vakolatlangan holda, Chjundu qishda yana qamal qilindi. Bu safar zaiflashgan shahar tura olmadi va 1215-yil 31-mayda taslim boʻldi. 1215-yilga kelib Chingizxonning maqsadlari hududiy istiloni oʻz ichiga oldi.",[1288,1701,1703],{"id":1702},"muqali-operatsiyalari-12181223","Muqali operatsiyalari (1218–1223)",[1288,1705,1707],{"id":1706},"toʻliq-gʻalaba-12301234","Toʻliq gʻalaba (1230–1234)",[805,1709,1711],{"id":1710},"sun-sulolasi","Sun sulolasi",[402,1713,519,1714],{},[421,1715,1718],{"href":1716,"rel":1717},"https://en.wikipedia.org/wiki/Mongol_conquest_of_the_Song_dynasty",[425],"Sun sulolasining moʻgʻullar tomonidan zabt etilishi",[1288,1720,1722],{"id":1721},"moʻngke-yurishlari-12511259","Moʻngke yurishlari (1251–1259)",[1288,1724,1726],{"id":1725},"bayan-yurishi-12741276","Bayan yurishi (1274–1276)",[1288,1728,1730],{"id":1729},"qoldiqlarni-yoʻq-qilish-12761279","Qoldiqlarni yoʻq qilish (1276–1279)",[513,1732,1734],{"id":1733},"sharqiy-osiyo","Sharqiy Osiyo",[402,1736,1737,1738,918,1743,588,1748],{},"Asosiy maqolalar: ",[421,1739,1742],{"href":1740,"rel":1741},"https://en.wikipedia.org/wiki/Mongol_invasions_of_Korea",[425],"Koreyaga moʻgʻul bosqinlari",[421,1744,1747],{"href":1745,"rel":1746},"https://en.wikipedia.org/wiki/Mongol_invasions_of_Tibet",[425],"Tibet",[421,1749,1752],{"href":1750,"rel":1751},"https://en.wikipedia.org/wiki/Mongol_invasions_of_Japan",[425],"Yaponiya",[402,1754,1755,1756,1760,1761,1766,1767,631,1772,1777,1778,1783,1784,1789,1790,1795],{},"Yuan sulolasi ",[421,1757,1747],{"href":1758,"rel":1759},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Tibet",[425],"ni boshqarish uchun oliy hukumat idorasi — ",[421,1762,1765],{"href":1763,"rel":1764},"https://en.wikipedia.org/wiki/Bureau_of_Buddhist_and_Tibetan_Affairs",[425],"Buddizm va Tibet ishlari byurosi","ni tuzdi; Tibet ",[421,1768,1771],{"href":1769,"rel":1770},"https://en.wikipedia.org/wiki/Mongol_conquest_of_Tibet",[425],"moʻgʻullar tomonidan zabt etilib",[421,1773,1776],{"href":1774,"rel":1775},"https://en.wikipedia.org/wiki/Tibet_under_Yuan_rule",[425],"Yuan hukmronligi ostiga olindi",". Moʻgʻullar 1264–1308-yillarda ",[421,1779,1782],{"href":1780,"rel":1781},"https://en.wikipedia.org/wiki/Mongol_invasions_of_Sakhalin",[425],"Saxalin oroliga ham bostirib kirgan",". Xuddi shunday, Koreya (",[421,1785,1788],{"href":1786,"rel":1787},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Koryo",[425],"Koryo",") taxminan 80 yil davomida Yuan sulolasining ",[421,1791,1794],{"href":1792,"rel":1793},"https://en.wikipedia.org/wiki/Korea_under_Yuan_rule",[425],"yarim avtonom vassal davlati"," boʻldi.",[513,1797,1799],{"id":1798},"markaziy-osiyo","Markaziy Osiyo",[402,1801,519,1802],{},[421,1803,1806],{"href":1804,"rel":1805},"https://en.wikipedia.org/wiki/Mongol_campaigns_in_Central_Asia",[425],"Markaziy Osiyodagi moʻgʻul yurishlari",[402,1808,1809],{},[405,1810],{"alt":1811,"src":1812},"Valiyon jangi (1221-yil bahori) Xorazmshohlar imperiyasiga bosqin davrida","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/29/Bataille_de_v%C3%A2liy%C3%A2n_%281221%29.jpeg",[402,1814,1815],{},[412,1816,1817,1822,1823,1827],{},[421,1818,1821],{"href":1819,"rel":1820},"https://en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_V%C3%A2liy%C3%A2n",[425],"Valiyon jangi"," (1221-yil bahori) ",[421,1824,1826],{"href":1383,"rel":1825},[425],"Xorazmshohlar imperiyasiga bosqin"," davrida",[402,1829,1830,1833,1834,1838,1839,918,1842,918,1845,918,1848,918,1853,1856,1857,1862,1863,1867,1868,588,1873,1877],{},[421,1831,654],{"href":652,"rel":1832},[425]," dastlabki Moʻgʻullar imperiyasini ",[421,1835,1799],{"href":1836,"rel":1837},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Markaziy_Osiyo",[425],"da yaratdi; buni ",[421,1840,611],{"href":609,"rel":1841},[425],[421,1843,616],{"href":614,"rel":1844},[425],[421,1846,605],{"href":603,"rel":1847},[425],[421,1849,1852],{"href":1850,"rel":1851},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Turkiy_xalqlar",[425],"turklar",[421,1854,599],{"href":597,"rel":1855},[425]," va moʻgʻullarning koʻchmanchi qabilalarini birlashtirishdan boshladi. ",[421,1858,1861],{"href":1859,"rel":1860},"https://en.wikipedia.org/wiki/Qocho",[425],"Qocho","ning buddist ",[421,1864,1866],{"href":1313,"rel":1865},[425],"uygʻurlari"," taslim boʻlib, imperiyaga qoʻshildi. Soʻngra u ",[421,1869,1872],{"href":1870,"rel":1871},"https://en.wikipedia.org/wiki/Mongol_conquest_of_the_Qara_Khitai",[425],"Qoraxitoylarni zabt etish",[421,1874,1876],{"href":1383,"rel":1875},[425],"Xorazmshohlar imperiyasini zabt etish"," orqali kengayishni davom ettirdi.",[402,1879,1880,588,1885,1890,1891,1896,1897,1902],{},[421,1881,1884],{"href":1882,"rel":1883},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Markaziy_Osiyoda_islom",[425],"Islomiy Markaziy Osiyo",[421,1886,1889],{"href":1887,"rel":1888},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Xuroson",[425],"shimoli-sharqiy Fors","ning keng hududlari jiddiy aholisizlantirildi, chunki moʻgʻullarga qarshilik koʻrsatgan har bir shahar yoki qishloq yoʻq qilindi. Har bir askarga sharoitga qarab qatl qilinadigan dushmanlar kvotasi berilgan. Masalan, ",[421,1892,1895],{"href":1893,"rel":1894},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Urganch",[425],"Urganch"," zabt etilgach, taxminan ikki ",[421,1898,1901],{"href":1899,"rel":1900},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Tuman_%28harbiy_birlik%29",[425],"tumen"," (20 000 askar)li armiyadagi har bir moʻgʻul jangchisi 24 kishini qatl qilishi shart edi — yaʼni koʻrsatilgan armiya uchun deyarli yarim million kishi.",[402,1904,1905,588,1910,1915,1916,1920,1921,1926],{},[421,1906,1909],{"href":1907,"rel":1908},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Alanlar",[425],"Alanlar",[421,1911,1914],{"href":1912,"rel":1913},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Qipchoqlar",[425],"qumanlar"," (",[421,1917,1919],{"href":1912,"rel":1918},[425],"qipchoqlar",")ga qarshi moʻgʻullar «boʻlib ol va hukmronlik qil» taktikasidan foydalandilar: avval qumanlarni alanlarni qoʻllab-quvvatlashni toʻxtatishga ogohlantirib, soʻng alanlarni magʻlub etdilar, keyin qumanlarga qarshi burildilar. Alanlar moʻgʻul kuchlariga jalb etilib, ",[421,1922,1925],{"href":1923,"rel":1924},"https://en.wikipedia.org/wiki/Asud",[425],"Asud"," nomi bilan maʼlum boʻldi; «Oʻng Alan gvardiyasi» deb atalgan bir boʻlinma «yaqinda taslim boʻlgan» askarlar bilan birlashtirilgan. Sobiq Qocho davlati hududi va Beshbaliqda joylashgan moʻgʻul va xitoy askarlari xitoy generali Qi Kongji boshchiligida xitoy harbiy koloniyasini tuzdilar.",[513,1928,1930],{"id":1929},"yevropa","Yevropa",[402,1932,519,1933],{},[421,1934,1072],{"href":1070,"rel":1935},[425],[402,1937,1938],{},[405,1939],{"alt":1940,"src":1941},"Legnitsa jangi Polshaga birinchi moʻgʻul bosqini davrida boʻlib oʻtgan.","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/43/Bitwa_pod_Legnic%C4%85.jpg",[402,1943,1944],{},[412,1945,1946,631,1951,1956],{},[421,1947,1950],{"href":1948,"rel":1949},"https://en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Legnica",[425],"Legnitsa jangi",[421,1952,1955],{"href":1953,"rel":1954},"https://en.wikipedia.org/wiki/First_Mongol_invasion_of_Poland",[425],"Polshaga birinchi moʻgʻul bosqini"," davrida boʻlib oʻtgan.",[402,1958,1959],{},[405,1960],{"alt":1961,"src":1962},"XIII asrdagi moʻgʻul bosqini Slovakiyadagi Spish qalʼasi kabi qudratli tosh qalʼalar qurilishiga olib keldi.","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/8b/Spisska_nova_ves...castle.jpg",[402,1964,1965],{},[412,1966,1967,631,1971,1976,1977,1982],{},[421,1968,1970],{"href":1070,"rel":1969},[425],"XIII asrdagi moʻgʻul bosqini",[421,1972,1975],{"href":1973,"rel":1974},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Slovakiya",[425],"Slovakiya","dagi ",[421,1978,1981],{"href":1979,"rel":1980},"https://en.wikipedia.org/wiki/Spi%C5%A1_Castle",[425],"Spish qalʼasi"," kabi qudratli tosh qalʼalar qurilishiga olib keldi.",[402,1984,1985,1986,588,1991,1996,1997,918,2001,918,2006,2011,2012,588,2017,2022],{},"Moʻgʻullar ",[421,1987,1990],{"href":1988,"rel":1989},"https://en.wikipedia.org/wiki/Mongol_invasion_of_Volga_Bulgaria",[425],"Volga Bulgʻoriston",[421,1992,1995],{"href":1993,"rel":1994},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Kiyev_Rus",[425],"Kiyev Rus","ini bosib olib vayron qildilar, soʻngra ",[421,1998,2000],{"href":1953,"rel":1999},[425],"Polsha",[421,2002,2005],{"href":2003,"rel":2004},"https://en.wikipedia.org/wiki/Mongol_invasion_of_Bulgaria_and_Serbia",[425],"Bolgariya",[421,2007,2010],{"href":2008,"rel":2009},"https://en.wikipedia.org/wiki/First_Mongol_invasion_of_Hungary",[425],"Vengriya"," va boshqa hududlarga bostirib kirdilar. Uch yil ichida (1237–1240) moʻgʻullar ",[421,2013,2016],{"href":2014,"rel":2015},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Novgorod",[425],"Novgorod",[421,2018,2021],{"href":2019,"rel":2020},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Pskov",[425],"Pskov","dan tashqari Rusning barcha yirik shaharlarini vayron qildilar.",[402,2024,2025,2026,2030,2031,2036],{},"Moʻgʻul Buyuk xoniga papa elchisi ",[421,2027,2029],{"href":832,"rel":2028},[425],"Jovanni da Pian del Carpini"," 1246-yil fevralida ",[421,2032,2035],{"href":2033,"rel":2034},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Kiyev",[425],"Kiyev"," orqali oʻtib, shunday yozgan:",[837,2038,2039],{},[402,2040,2041,2042,2045],{},"Ular ",[748,2043,2044],{},"moʻgʻullar"," Rusga hujum qilib, buyuk vayronagarchilik keltirdilar, shaharlar va qalʼalarni buzib, odamlarni qirib tashladilar; va ular Rus poytaxti Kiyevni qamal qildilar; shaharni uzoq qamal qilgach, uni olib, aholisini oʻldirdilar. Biz oʻsha yerdan oʻtayotganimizda yerda yotgan oʻliklarning son-sanoqsiz bosh suyagi va suyaklariga duch keldik. Kiyev juda katta va zich aholili shahar edi, ammo endi u deyarli hech narsaga aylanib qolgan, chunki hozir u yerda zoʻrgʻa ikki yuz uy bor va aholi toʻliq qullikda saqlanmoqda.",[402,2047,2048,2049,2054,2055,2060],{},"Moʻgʻul bosqinlari Markaziy Osiyo yoki Sharqiy Yevropada hech qachon koʻrilmagan miqyosda aholini koʻchirdi. Moʻgʻul toʻdalarining yaqinlashishi haqidagi xabar dahshat va vahima tarqatdi. Bosqinlarning zoʻravon xarakteri Yevropa elitalari oʻrtasidagi keyingi zoʻravonlik uchun katalizator boʻldi va qoʻshimcha mojarolarni keltirib chiqardi. Taʼsirlangan Sharqiy Yevropa mintaqalaridagi zoʻravonlikning oʻsishi elitaning ",[421,2050,2053],{"href":2051,"rel":2052},"https://en.wikipedia.org/wiki/Numeracy",[425],"hisoblash koʻnikmalari"," pasayishi bilan bogʻliq va ",[421,2056,2059],{"href":2057,"rel":2058},"https://en.wikipedia.org/wiki/Great_Divergence",[425],"Buyuk tafovut","ning ildizi sifatida taxmin qilingan.",[513,2062,2064],{"id":2063},"yaqin-sharq","Yaqin Sharq",[402,2066,1737,2067,918,2072,918,2077,918,2082,918,2086,588,2091],{},[421,2068,2071],{"href":2069,"rel":2070},"https://en.wikipedia.org/wiki/Mongol_conquest_of_Persia_and_Mesopotamia",[425],"Fors va Mesopotamiyaning moʻgʻullar tomonidan zabt etilishi",[421,2073,2076],{"href":2074,"rel":2075},"https://en.wikipedia.org/wiki/Mongol_invasions_of_the_Levant",[425],"Levant",[421,2078,2081],{"href":2079,"rel":2080},"https://en.wikipedia.org/wiki/Mongol_conquest_of_Anatolia",[425],"Anatoliya",[421,2083,2085],{"href":1383,"rel":2084},[425],"Xorazmshohlar imperiyasi",[421,2087,2090],{"href":2088,"rel":2089},"https://en.wikipedia.org/wiki/Mongol_campaign_against_the_Nizaris",[425],"Alamut nizoriylari",[421,2092,2095],{"href":2093,"rel":2094},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Bag%CA%BBdodning_mo%CA%BBg%CA%BBullar_tomonidan_egallanishi",[425],"Bagʻdod qamali",[402,2097,2098],{},[405,2099],{"alt":2100,"src":2101},"1258-yilda Bagʻdod qamali","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/85/Bagdad1258.jpg",[402,2103,2104],{},[412,2105,2106,2107],{},"1258-yilda ",[421,2108,2095],{"href":2093,"rel":2109},[425],[402,2111,2112,2113,2118,2119,588,2124,2128,2129,2134,2135,2140,2141,2144,2145,1976,2150,2153,2154,2159,2160,2165,2166,2171,2172,2177],{},"Moʻgʻullar jang yoki ixtiyoriy taslim orqali hozirgi Eron, Iroq, ",[421,2114,2117],{"href":2115,"rel":2116},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Kavkaz",[425],"Kavkaz"," hamda ",[421,2120,2123],{"href":2121,"rel":2122},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Suriya",[425],"Suriya",[421,2125,182],{"href":2126,"rel":2127},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Turkiya",[425],"ning qismlarini zabt etdilar; keyingi moʻgʻul bosqinlari janubga ",[421,2130,2133],{"href":2131,"rel":2132},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Falastin",[425],"Falastin","ga, 1260 va 1300-yillarda ",[421,2136,2139],{"href":2137,"rel":2138},"https://uz.wikipedia.org/wiki/G%CA%BBazo",[425],"Gʻazo","gacha yetib bordi. Asosiy janglar 500 yil davomida islom qudrati markazi boʻlgan shaharni moʻgʻullar talon-taroj qilgan ",[421,2142,2095],{"href":2093,"rel":2143},[425]," va 1260-yilda janubi-sharqiy ",[421,2146,2149],{"href":2147,"rel":2148},"https://en.wikipedia.org/wiki/Galilee",[425],"Jalila",[421,2151,468],{"href":466,"rel":2152},[425]," edi; unda ",[421,2155,2158],{"href":2156,"rel":2157},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Misr",[425],"Misr","ning musulmon ",[421,2161,2164],{"href":2162,"rel":2163},"https://en.wikipedia.org/wiki/Bahri_Mamluks",[425],"Bahriy mamluklari"," moʻgʻullarni magʻlub etib, ularning oldinga siljishini birinchi marta qatʼiy toʻxtatdilar. Mingta ",[421,2167,2170],{"href":2168,"rel":2169},"https://en.wikipedia.org/wiki/Northern_and_southern_China",[425],"Shimoliy Xitoy"," muhandis otryadi moʻgʻul ",[421,2173,2176],{"href":2174,"rel":2175},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Huloku",[425],"Huloku xon","ni Yaqin Sharqni zabt etishda kuzatib bordi.",[513,2179,2181],{"id":2180},"shimoliy-osiyo","Shimoliy Osiyo",[402,2183,519,2184],{},[421,2185,2188],{"href":2186,"rel":2187},"https://en.wikipedia.org/wiki/Mongol_campaigns_in_Siberia",[425],"Sibirdagi moʻgʻul yurishlari",[402,2190,2191,2192,2195,2196,918,2201,918,2206,918,2211,918,2216,918,2221,918,2226,588,2231,2236,2237,2242,2243,2246,2247,2252,2253,588,2258,2263,2264,2269,2270,2274,2275,2280,2281,2286],{},"1206-yilga kelib Chingizxon Moʻgʻuliston va janubiy Sibirdagi barcha moʻgʻul va turkiy qabilalarni zabt etgan edi. 1207-yilda uning katta oʻgʻli ",[421,2193,1521],{"href":1519,"rel":2194},[425]," Sibir oʻrmon xalqlarini — ",[421,2197,2200],{"href":2198,"rel":2199},"https://en.wikipedia.org/wiki/Uriankhai",[425],"uryanxaylar",[421,2202,2205],{"href":2203,"rel":2204},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Oyratlar",[425],"oyratlar",[421,2207,2210],{"href":2208,"rel":2209},"https://en.wikipedia.org/wiki/Barga_%28tribe%29",[425],"barga",[421,2212,2215],{"href":2213,"rel":2214},"https://en.wikipedia.org/wiki/Khakas",[425],"xakaslar",[421,2217,2220],{"href":2218,"rel":2219},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Buryatlar",[425],"buryatlar",[421,2222,2225],{"href":2223,"rel":2224},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Tuvaliklar",[425],"tuvinlar",[421,2227,2230],{"href":2228,"rel":2229},"https://en.wikipedia.org/wiki/Tumed",[425],"xori-tumed",[421,2232,2235],{"href":2233,"rel":2234},"https://en.wikipedia.org/wiki/Yenisei_Kyrgyz",[425],"Yenisey qirgʻizlari","ni — «",[421,2238,2241],{"href":2239,"rel":2240},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Mo%CA%BBg%CA%BBullarning_maxfiy_tarixi",[425],"Moʻgʻullarning maxfiy tarixi","»ning 5-bobiga koʻra boʻysundirdi. Soʻngra u sibirliklarni uch ",[421,2244,1901],{"href":1899,"rel":2245},[425],"ga tashkil qildi. U ",[421,2248,2251],{"href":2249,"rel":2250},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Irtish",[425],"Irtish"," boʻyidagi ",[421,2254,2257],{"href":2255,"rel":2256},"https://en.wikipedia.org/wiki/Telengits",[425],"telengitlar",[421,2259,2262],{"href":2260,"rel":2261},"https://en.wikipedia.org/wiki/Tiele_people",[425],"toloslar","ni eski safdoshi Qorchiga berdi. Barga, tumed, buryatlar, xori, keshmiti va ",[421,2265,2268],{"href":2266,"rel":2267},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Boshqirdlar",[425],"boshqirdlar"," alohida mingliklarga tashkil etilgan boʻlsa, telengitlar, toloslar, oyratlar va Yenisey qirgʻizlari muntazam tumanlarga kiritildi. Chingizxon ",[421,2271,2273],{"href":1449,"rel":2272},[425],"Szin sulolasini zabt etish","ning birinchi bosqichidan soʻng Kem-Kemchikda xitoy hunarmandlari va dehqonlari manzilgohini yaratdi. ",[421,2276,2279],{"href":2277,"rel":2278},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Xoqon",[425],"Xaqonlar"," oʻlpon sifatida ",[421,2282,2285],{"href":2283,"rel":2284},"https://en.wikipedia.org/wiki/Gyrfalcon",[425],"oqlochinlar",", moʻynalar, ayollar va Yenisey qirgʻiz otlarini afzal koʻrardi.",[402,2288,2289,2290,2295,2296,2301,2302,631,2307,2312],{},"Gʻarbiy Sibir ",[421,2291,2294],{"href":2292,"rel":2293},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Oltin_O%CA%BBrda",[425],"Oltin Oʻrda"," nazorati ostiga oʻtdi. Joʻchining katta oʻgʻli ",[421,2297,2300],{"href":2298,"rel":2299},"https://en.wikipedia.org/wiki/Orda_Khan",[425],"Orda xon"," avlodlari bu hududni bevosita boshqardi. Gʻarbiy Sibir botqoqlarida oʻlpon yigʻishni osonlashtirish uchun ",[421,2303,2306],{"href":2304,"rel":2305},"https://en.wikipedia.org/wiki/Dog_sled",[425],"it aravasi",[421,2308,2311],{"href":2309,"rel":2310},"https://en.wikipedia.org/wiki/Yam_%28route%29",[425],"yam"," stansiyalari oʻrnatildi.",[402,2314,2315,2316,2321,2322,588,2327,2332,2333,2338],{},"1270-yilda ",[421,2317,2320],{"href":2318,"rel":2319},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Xubilayxon",[425],"Xubilayxon"," yangi koʻchmanchilar guruhi bilan xitoy amaldorini qirgʻiz va tuva havzasi hududlariga (",[421,2323,2326],{"href":2324,"rel":2325},"https://zh.wikipedia.org/wiki/%E7%9B%8A%E8%98%AD%E5%B7%9E",[425],"益蘭州",[421,2328,2331],{"href":2329,"rel":2330},"https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%AC%99%E5%B7%9E",[425],"謙州",") sudya sifatida xizmat qilish uchun yubordi. Oʻqtoyning nabirasi ",[421,2334,2337],{"href":2335,"rel":2336},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Qaydu",[425],"Qaydu"," 1275-yildan markaziy Sibirning qismlarini egalladi. Xubilayning qipchoq generali Tutugʻ boshchiligidagi Yuan sulolasi qoʻshini 1293-yilda Yenisey qirgʻiz yerlarini qayta egalladi. Shundan soʻng Yuan sulolasi markaziy va sharqiy Sibirning katta qismlarini nazorat qildi.",[513,2340,2342],{"id":2341},"janubiy-osiyo","Janubiy Osiyo",[402,2344,519,2345],{},[421,2346,2349],{"href":2347,"rel":2348},"https://en.wikipedia.org/wiki/Mongol_invasions_of_India",[425],"Hindistonga moʻgʻul bosqinlari",[402,2351,2352,2353,2358],{},"1221-yildan 1327-yilgacha Moʻgʻullar imperiyasi Hindiston yarimoroliga bir necha bosqin uyushtirdi. Moʻgʻullar shimoli-gʻarbiy Janubiy Osiyoning qismlarini oʻnlab yillar egallab turdi. Biroq ular Dehli chekkalaridan ichkariga kira olmadilar va Hindiston ichki qismidan orqaga surildilar. Asrlar oʻtib, asoschisi ",[421,2354,2357],{"href":2355,"rel":2356},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Bobur",[425],"Bobur"," moʻgʻul ildizlariga ega boʻlgan boburiylar Hindistonda oʻz imperiyasini tuzdilar.",[513,2360,2362],{"id":2361},"janubi-sharqiy-osiyo","Janubi-Sharqiy Osiyo",[402,2364,1737,2365,918,2370,918,2375,588,2380],{},[421,2366,2369],{"href":2367,"rel":2368},"https://en.wikipedia.org/wiki/First_Mongol_invasion_of_Burma",[425],"Birinchi",[421,2371,2374],{"href":2372,"rel":2373},"https://en.wikipedia.org/wiki/Second_Mongol_invasion_of_Burma",[425],"Ikkinchi Birma moʻgʻul bosqini",[421,2376,2379],{"href":2377,"rel":2378},"https://en.wikipedia.org/wiki/Mongol_invasions_of_Vietnam",[425],"Vyetnamga moʻgʻul bosqinlari",[421,2381,2384],{"href":2382,"rel":2383},"https://en.wikipedia.org/wiki/Mongol_invasion_of_Java",[425],"Yavaga moʻgʻul bosqinlari",[402,2386,2387,2388,2392,2393,2398,2399,2404,2405,2409,2410,1915,2414,2419,2420,2424,2425,2429],{},"Xubilayxonning Yuan sulolasi dastlab ",[421,2389,2391],{"href":2367,"rel":2390},[425],"1277–1287-yillarda Birmaga bosqin","da muvaffaqiyatli boʻlib, ",[421,2394,2397],{"href":2395,"rel":2396},"https://en.wikipedia.org/wiki/Pagan_kingdom",[425],"Pagan qirolligi","ning taslimi va parchalanib ketishiga olib keldi, ammo uni ushlab turolmadi: Birma qoʻzgʻoloni moʻgʻul qoʻgʻirchoq hukumatini tezda agʻdarib, yangi ",[421,2400,2403],{"href":2401,"rel":2402},"https://en.wikipedia.org/wiki/Myinsaing_Kingdom",[425],"Myinsaing sulolasi"," ostida birlashdi. Birmani qayta olish uchun ",[421,2406,2408],{"href":2372,"rel":2407},[425],"1301-yil bosqini"," magʻlub etildi va moʻgʻullar Birmaga oid barcha ambitsiyalardan voz kechdilar. ",[421,2411,2413],{"href":2377,"rel":2412},[425],"Vyetnamga",[421,2415,2418],{"href":2416,"rel":2417},"https://en.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t",[425],"Day Vyet",") va ",[421,2421,2423],{"href":2382,"rel":2422},[425],"Yavaga"," moʻgʻul bosqinlari oʻxshash manzaraga ega edi: ochiq maydonda asosan hukmronlik qilsalar-da, oxir-oqibat tartibsiz urush va mahalliy muhit tufayli charchatilib, magʻlubiyatga uchradilar; ammo ",[421,2426,2362],{"href":2427,"rel":2428},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Janubi-Sharqiy_Osiyo",[425],"ning koʻp qismi keyingi qon toʻkilishidan qochish uchun oʻlpon toʻlashga rozi boʻldi.",[402,2431,2432,2433,918,2438,588,2443,2448],{},"Moʻgʻul bosqinlari mintaqada ikkinchi ming yillikning dastlabki asrlarida dastlab Janubiy Xitoydan kelgan, yaqinda koʻchib kelgan taylar tomonidan yirik tay davlatlarining tuzilishida bilvosita rol oʻynadi. ",[421,2434,2437],{"href":2435,"rel":2436},"https://en.wikipedia.org/wiki/Lan_Na",[425],"Lan Na",[421,2439,2442],{"href":2440,"rel":2441},"https://en.wikipedia.org/wiki/Sukhothai_Kingdom",[425],"Sukhotay",[421,2444,2447],{"href":2445,"rel":2446},"https://en.wikipedia.org/wiki/Lan_Xang",[425],"Lan Sang"," kabi yirik tay davlatlari taxminan shu davrda paydo boʻldi.",[513,2450,2452],{"id":2451},"shuningdek-qarang","Shuningdek qarang",[2454,2455,2456,2463,2470,2476,2483,2489,2494,2499,2506,2513],"ul",{},[1647,2457,2458],{},[421,2459,2462],{"href":2460,"rel":2461},"https://en.wikipedia.org/wiki/Destruction_under_the_Mongol_Empire",[425],"Moʻgʻullar imperiyasi ostidagi vayronagarchilik",[1647,2464,2465],{},[421,2466,2469],{"href":2467,"rel":2468},"https://en.wikipedia.org/wiki/Slave_trade_in_the_Mongol_Empire",[425],"Moʻgʻullar imperiyasidagi qul savdosi",[1647,2471,2472],{},[421,2473,2475],{"href":454,"rel":2474},[425],"Moʻgʻullar imperiyasining boʻlinishi",[1647,2477,2478],{},[421,2479,2482],{"href":2480,"rel":2481},"https://en.wikipedia.org/wiki/Lists_of_battles_of_the_Mongol_invasion_of_Europe",[425],"Yevropaga moʻgʻul bosqini janglari roʻyxatlari",[1647,2484,2485],{},[421,2486,2488],{"href":472,"rel":2487},[425],"Kiyev Rusiga moʻgʻul bosqini janglari roʻyxati",[1647,2490,2491],{},[421,2492,724],{"href":722,"rel":2493},[425],[1647,2495,2496],{},[421,2497,1072],{"href":1070,"rel":2498},[425],[1647,2500,2501],{},[421,2502,2505],{"href":2503,"rel":2504},"https://en.wikipedia.org/wiki/Political_divisions_and_vassals_of_the_Mongol_Empire",[425],"Moʻgʻullar imperiyasining siyosiy boʻlinmalari va vassallari",[1647,2507,2508],{},[421,2509,2512],{"href":2510,"rel":2511},"https://en.wikipedia.org/wiki/Timeline_of_the_Mongol_Empire",[425],"Moʻgʻullar imperiyasi xronologiyasi",[1647,2514,2515],{},[421,2516,2519],{"href":2517,"rel":2518},"https://en.wikipedia.org/wiki/Timeline_of_the_Golden_Horde",[425],"Oltin Oʻrda xronologiyasi",[513,2521,2523],{"id":2522},"qoʻshimcha-adabiyotlar","Qoʻshimcha adabiyotlar",[2454,2525,2526,2548,2583],{},[1647,2527,2528,2529,2536,2537,631,2542,2547],{},"Hildinger, Erik (1997). ",[421,2530,2533],{"href":2531,"rel":2532},"https://archive.org/details/warriorsofsteppe0000hild/",[425],[412,2534,2535],{},"Warriors of the Steppe: A Military History of Central Asia, 500 B.C. to 1700 A.D."," New York: Sarpedon. ",[421,2538,2541],{"href":2539,"rel":2540},"https://en.wikipedia.org/wiki/ISBN_%28identifier%29",[425],"ISBN",[421,2543,2546],{"href":2544,"rel":2545},"https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-3068-1065-7",[425],"978-0-3068-1065-7",".",[1647,2549,2550,2554,2555,2562,2563,2568,2569,2574,2575,631,2578,2547],{},[421,2551,2553],{"href":820,"rel":2552},[425],"Morgan, David"," (1986). ",[421,2556,2559],{"href":2557,"rel":2558},"https://archive.org/details/mongolspeoplesof00davi",[425],[412,2560,2561],{},"The Mongols",". The Peoples of Europe. ",[421,2564,2567],{"href":2565,"rel":2566},"https://en.wikipedia.org/wiki/Oxford",[425],"Oxford",": ",[421,2570,2573],{"href":2571,"rel":2572},"https://en.wikipedia.org/wiki/Blackwell_Publishing",[425],"Blackwell Publishing",". ",[421,2576,2541],{"href":2539,"rel":2577},[425],[421,2579,2582],{"href":2580,"rel":2581},"https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-6311-7563-6",[425],"978-0-6311-7563-6",[1647,2584,2585,2586,2574,2589,2592,2593,2598,2599,2574,2604,631,2609,2547],{},"Smith, John Masson (1975). \"Mongol Manpower and Persian Population\". ",[412,2587,2588],{},"Journal of the Economic and Social History of the Orient",[417,2590,2591],{},"18"," (3): 271–299. ",[421,2594,2597],{"href":2595,"rel":2596},"https://en.wikipedia.org/wiki/Doi_%28identifier%29",[425],"doi",":",[421,2600,2603],{"href":2601,"rel":2602},"https://doi.org/10.2307/3632138",[425],"10.2307/3632138",[421,2605,2608],{"href":2606,"rel":2607},"https://en.wikipedia.org/wiki/JSTOR_%28identifier%29",[425],"JSTOR",[421,2610,2613],{"href":2611,"rel":2612},"https://www.jstor.org/stable/3632138",[425],"3632138",[513,2615,2617],{"id":2616},"tashqi-havolalar","Tashqi havolalar",[2454,2619,2620,2627,2634,2641,2659],{},[1647,2621,2622],{},[421,2623,2626],{"href":2624,"rel":2625},"http://necrometrics.com/pre1700a.htm",[425],"Worldwide death toll",[1647,2628,2629],{},[421,2630,2633],{"href":2631,"rel":2632},"https://web.archive.org/web/20110427075859/https://tspace.library.utoronto.ca/citd/RussianHeritage/4.PEAS/4.L/12.III.5.html",[425],"The Destruction of Kiev",[1647,2635,2636],{},[421,2637,2640],{"href":2638,"rel":2639},"https://web.archive.org/web/20080423014420/http://www.sfusd.k12.ca.us/schwww/sch618/Ibn_Battuta/Battuta%27s_Trip_Three.html",[425],"Battuta's Travels: Part Three – Persia and Iraq",[1647,2642,2643,631,2648,2653,2654],{},[421,2644,2647],{"href":2645,"rel":2646},"https://faculty.washington.edu/modelski/CAWC.htm",[425],"Central Asian world cities?",[421,2649,2652],{"href":2650,"rel":2651},"https://web.archive.org/web/20120118054002/https://faculty.washington.edu/modelski/CAWC.htm",[425],"Archived"," 2012-01-18 at the ",[421,2655,2658],{"href":2656,"rel":2657},"https://en.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine",[425],"Wayback Machine",[1647,2660,2661],{},[421,2662,2665],{"href":2663,"rel":2664},"http://countrystudies.us/vietnam/9.htm",[425],"The Tran Dynasty and the Defeat of the Mongols",[513,2667,2669],{"id":2668},"manba","Manba",[402,2671,2672,2673,2678,2679,2684],{},"Ushbu sahifa inglizcha Wikipedia maqolasining ",[421,2674,2677],{"href":2675,"rel":2676},"https://en.wikipedia.org/wiki/Mongol_conquests",[425],"Mongol conquests"," tarjimasi hisoblanadi (",[421,2680,2683],{"href":2681,"rel":2682},"https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/",[425],"CC BY-SA 4.0","). Asl mualliflar — maqola tarixida.",{"title":2686,"searchDepth":2687,"depth":2688,"links":2689},"",1,2,[2690,2691,2698,2703,2704,2705,2706,2707,2708,2709,2710,2711,2712,2713],{"id":515,"depth":2688,"text":516},{"id":716,"depth":2688,"text":717,"children":2692},[2693,2695,2696,2697],{"id":807,"depth":2694,"text":808},3,{"id":844,"depth":2694,"text":845},{"id":989,"depth":2694,"text":990},{"id":1056,"depth":2694,"text":1057},{"id":1233,"depth":2688,"text":480,"children":2699},[2700,2701,2702],{"id":1243,"depth":2694,"text":1244},{"id":1444,"depth":2694,"text":581},{"id":1710,"depth":2694,"text":1711},{"id":1733,"depth":2688,"text":1734},{"id":1798,"depth":2688,"text":1799},{"id":1929,"depth":2688,"text":1930},{"id":2063,"depth":2688,"text":2064},{"id":2180,"depth":2688,"text":2181},{"id":2341,"depth":2688,"text":2342},{"id":2361,"depth":2688,"text":2362},{"id":2451,"depth":2688,"text":2452},{"id":2522,"depth":2688,"text":2523},{"id":2616,"depth":2688,"text":2617},{"id":2668,"depth":2688,"text":2669},"Moʻgʻullar imperiyasining harbiy yurishlari turkumi",null,"md",[],{},{"title":369,"description":2714},[],"PcnaJNd7hIKB3QisBOYCnh_q0WK4Q60sGIhY-NNKPwY",[2723,2725],{"title":365,"path":366,"stem":367,"description":2724,"children":-1},"Oʻrta asrlarda Bizans imperiyasi va Saljuqiylar imperiyasi oʻrtasidagi mojarolar turkumi",{"title":373,"path":374,"stem":375,"description":2726,"children":-1},"1453-yilgacha Usmonlilar davlati",1791560760731]