[{"data":1,"prerenderedAt":1686},["ShallowReactive",2],{"navigation-uz":3,"docs-uz-/uz/docs/wars/russo-kazan-wars":396,"docs-surround-uz-/uz/docs/wars/russo-kazan-wars":1681},[4,42,89,136,181,228,276,323,348],{"title":5,"path":6,"stem":7,"children":8,"icon":41},"Umumiy","/uz/docs/common","uz/docs/1.common/index",[9,10,14,33,37],{"title":5,"path":6,"stem":7},{"title":11,"path":12,"stem":13},"Navruz","/uz/docs/common/navruz","uz/docs/1.common/navruz",{"title":15,"icon":16,"path":17,"stem":18,"children":19,"page":32},"Xalqlar","i-lucide-users","/uz/docs/common/people","uz/docs/1.common/people",[20,24,28],{"title":21,"path":22,"stem":23},"Chuvashlar","/uz/docs/common/people/chuvash","uz/docs/1.common/people/chuvash",{"title":25,"path":26,"stem":27},"Gagauzlar","/uz/docs/common/people/gagauz","uz/docs/1.common/people/gagauz",{"title":29,"path":30,"stem":31},"Qoraqalpoqlar","/uz/docs/common/people/karakalpaks","uz/docs/1.common/people/karakalpaks",false,{"title":34,"path":35,"stem":36},"Turkiy oshxona","/uz/docs/common/turkic-cuisine","uz/docs/1.common/turkic-cuisine",{"title":38,"path":39,"stem":40},"Turkiy xalqlar","/uz/docs/common/turkic-peoples","uz/docs/1.common/turkic-peoples","i-game-icons:wolf-howl",{"title":43,"icon":44,"path":45,"stem":46,"children":47},"Turkmaniston","i-openmoji:flag-turkmenistan","/uz/docs/turkmenistan","uz/docs/2.turkmenistan/index",[48,49,53,57,61,65,69,73,77,81,85],{"title":43,"path":45,"stem":46},{"title":50,"path":51,"stem":52},"Turkmanistonda gilam toʻqish","/uz/docs/turkmenistan/carpet-weaving","uz/docs/2.turkmenistan/carpet-weaving",{"title":54,"path":55,"stem":56},"Turkman oshxonasi","/uz/docs/turkmenistan/cuisine","uz/docs/2.turkmenistan/cuisine",{"title":58,"path":59,"stem":60},"Turkmanistondagi festivallar va kalendar marosimlari","/uz/docs/turkmenistan/festivals","uz/docs/2.turkmenistan/festivals",{"title":62,"path":63,"stem":64},"Turkmanistonda ot madaniyati va chorvadorlik koʻnikmalari","/uz/docs/turkmenistan/horse-culture","uz/docs/2.turkmenistan/horse-culture",{"title":66,"path":67,"stem":68},"Turkmanistonda mehmondo'stlik","/uz/docs/turkmenistan/hospitality","uz/docs/2.turkmenistan/hospitality",{"title":70,"path":71,"stem":72},"Turkmanistonning moddiy madaniyati","/uz/docs/turkmenistan/material-culture","uz/docs/2.turkmenistan/material-culture",{"title":74,"path":75,"stem":76},"Turkmanistonda musiqa va raqs","/uz/docs/turkmenistan/music-dance","uz/docs/2.turkmenistan/music-dance",{"title":78,"path":79,"stem":80},"Turkmanistonda choy va non odobi","/uz/docs/turkmenistan/tea-bread-etiquette","uz/docs/2.turkmenistan/tea-bread-etiquette",{"title":82,"path":83,"stem":84},"Turkmanistonda xalq e'tiqodi","/uz/docs/turkmenistan/vernacular-belief","uz/docs/2.turkmenistan/vernacular-belief",{"title":86,"path":87,"stem":88},"Turkmanistonda toʻy marosimlari","/uz/docs/turkmenistan/wedding-rituals","uz/docs/2.turkmenistan/wedding-rituals",{"title":90,"icon":91,"path":92,"stem":93,"children":94},"Ozarbayjon","i-openmoji:flag-azerbaijan","/uz/docs/azerbaijan","uz/docs/3.azerbaijan/index",[95,96,100,104,108,112,116,120,124,128,132],{"title":90,"path":92,"stem":93},{"title":97,"path":98,"stem":99},"Gilamlar va toʻqimachilik","/uz/docs/azerbaijan/carpet-textiles","uz/docs/3.azerbaijan/carpet-textiles",{"title":101,"path":102,"stem":103},"Ozarbayjon oshxonasi","/uz/docs/azerbaijan/cuisine","uz/docs/3.azerbaijan/cuisine",{"title":105,"path":106,"stem":107},"Taomlarning hududiyligi","/uz/docs/azerbaijan/culinary-regionality","uz/docs/3.azerbaijan/culinary-regionality",{"title":109,"path":110,"stem":111},"Bayramlar va taqvimiy odatlar","/uz/docs/azerbaijan/festivals","uz/docs/3.azerbaijan/festivals",{"title":113,"path":114,"stem":115},"Mehmondoʻstlik","/uz/docs/azerbaijan/hospitality","uz/docs/3.azerbaijan/hospitality",{"title":117,"path":118,"stem":119},"Moddiy madaniyat","/uz/docs/azerbaijan/material-culture","uz/docs/3.azerbaijan/material-culture",{"title":121,"path":122,"stem":123},"Mugʻom va oshiq","/uz/docs/azerbaijan/mugham-ashug","uz/docs/3.azerbaijan/mugham-ashug",{"title":125,"path":126,"stem":127},"Musiqa va raqs","/uz/docs/azerbaijan/music-dance","uz/docs/3.azerbaijan/music-dance",{"title":129,"path":130,"stem":131},"Novruzning uy amaliyotlari","/uz/docs/azerbaijan/novruz-household","uz/docs/3.azerbaijan/novruz-household",{"title":133,"path":134,"stem":135},"Xalq eʼtiqodlari","/uz/docs/azerbaijan/vernacular-belief","uz/docs/3.azerbaijan/vernacular-belief",{"title":137,"icon":138,"path":139,"stem":140,"children":141},"Qirg‘iziston","i-openmoji:flag-kyrgyzstan","/uz/docs/kyrgyzstan","uz/docs/4.kyrgyzstan/index",[142,144,148,152,156,160,163,167,170,173,177],{"title":143,"path":139,"stem":140},"Qirgʻiziston",{"title":145,"path":146,"stem":147},"Oshxona","/uz/docs/kyrgyzstan/cuisine","uz/docs/4.kyrgyzstan/cuisine",{"title":149,"path":150,"stem":151},"Kigiz toʻqimachilik","/uz/docs/kyrgyzstan/felt-textiles","uz/docs/4.kyrgyzstan/felt-textiles",{"title":153,"path":154,"stem":155},"Festivallar","/uz/docs/kyrgyzstan/festivals","uz/docs/4.kyrgyzstan/festivals",{"title":157,"path":158,"stem":159},"Oziq-ovqatlarni saqlash","/uz/docs/kyrgyzstan/food-preservation","uz/docs/4.kyrgyzstan/food-preservation",{"title":113,"path":161,"stem":162},"/uz/docs/kyrgyzstan/hospitality","uz/docs/4.kyrgyzstan/hospitality",{"title":164,"path":165,"stem":166},"Manas dostoni","/uz/docs/kyrgyzstan/manas-epic","uz/docs/4.kyrgyzstan/manas-epic",{"title":117,"path":168,"stem":169},"/uz/docs/kyrgyzstan/material-culture","uz/docs/4.kyrgyzstan/material-culture",{"title":125,"path":171,"stem":172},"/uz/docs/kyrgyzstan/music-dance","uz/docs/4.kyrgyzstan/music-dance",{"title":174,"path":175,"stem":176},"Xalq e'tiqodi","/uz/docs/kyrgyzstan/vernacular-belief","uz/docs/4.kyrgyzstan/vernacular-belief",{"title":178,"path":179,"stem":180},"Yurt","/uz/docs/kyrgyzstan/yurt","uz/docs/4.kyrgyzstan/yurt",{"title":182,"icon":183,"path":184,"stem":185,"children":186},"Turkiya","i-openmoji:flag-turkey","/uz/docs/turkey","uz/docs/5.turkey/index",[187,188,192,196,200,204,208,212,216,220,224],{"title":182,"path":184,"stem":185},{"title":189,"path":190,"stem":191},"Turkiyada non va meze","/uz/docs/turkey/bread-meze","uz/docs/5.turkey/bread-meze",{"title":193,"path":194,"stem":195},"Turkiyadagi qahvaxonalar va choyxonalar","/uz/docs/turkey/coffeehouse-tea-garden","uz/docs/5.turkey/coffeehouse-tea-garden",{"title":197,"path":198,"stem":199},"Turkiya oshxonasi","/uz/docs/turkey/cuisine","uz/docs/5.turkey/cuisine",{"title":201,"path":202,"stem":203},"Turkiyadagi bayramlar va mavsumiy marosimlar","/uz/docs/turkey/festivals","uz/docs/5.turkey/festivals",{"title":205,"path":206,"stem":207},"Turkiyadagi hamam","/uz/docs/turkey/hammam","uz/docs/5.turkey/hammam",{"title":209,"path":210,"stem":211},"Turkiyadagi mehmondo'stlik","/uz/docs/turkey/hospitality","uz/docs/5.turkey/hospitality",{"title":213,"path":214,"stem":215},"Turkiyada moddiy madaniyat","/uz/docs/turkey/material-culture","uz/docs/5.turkey/material-culture",{"title":217,"path":218,"stem":219},"Turkiyada Mavleviy musiqa","/uz/docs/turkey/mevlevi-music","uz/docs/5.turkey/mevlevi-music",{"title":221,"path":222,"stem":223},"Turkiyada musiqa va raqs","/uz/docs/turkey/music-dance","uz/docs/5.turkey/music-dance",{"title":225,"path":226,"stem":227},"Turkiyadagi xalq e'tiqodi","/uz/docs/turkey/vernacular-belief","uz/docs/5.turkey/vernacular-belief",{"title":229,"icon":230,"path":231,"stem":232,"children":233},"Qozog‘iston","i-openmoji:flag-kazakhstan","/uz/docs/kazakhstan","uz/docs/6.kazakhstan/index",[234,236,240,244,248,252,256,260,264,268,272],{"title":235,"path":231,"stem":232},"Qozog'iston",{"title":237,"path":238,"stem":239},"Qozoq oshxonasi","/uz/docs/kazakhstan/cuisine","uz/docs/6.kazakhstan/cuisine",{"title":241,"path":242,"stem":243},"Qozog'istonda sut mahsulotlari","/uz/docs/kazakhstan/dairy-cuisine","uz/docs/6.kazakhstan/dairy-cuisine",{"title":245,"path":246,"stem":247},"Dombira va kuy","/uz/docs/kazakhstan/dombyra-kui","uz/docs/6.kazakhstan/dombyra-kui",{"title":249,"path":250,"stem":251},"Qozog'istonda kigiz san'ati","/uz/docs/kazakhstan/felt-arts","uz/docs/6.kazakhstan/felt-arts",{"title":253,"path":254,"stem":255},"Qozog'istondagi festivallar","/uz/docs/kazakhstan/festivals","uz/docs/6.kazakhstan/festivals",{"title":257,"path":258,"stem":259},"Qozog'istonda mehmondo'stlik","/uz/docs/kazakhstan/hospitality","uz/docs/6.kazakhstan/hospitality",{"title":261,"path":262,"stem":263},"Qozog'istonda moddiy madaniyat","/uz/docs/kazakhstan/material-culture","uz/docs/6.kazakhstan/material-culture",{"title":265,"path":266,"stem":267},"Qozog'istonda musiqa va raqs","/uz/docs/kazakhstan/music-dance","uz/docs/6.kazakhstan/music-dance",{"title":269,"path":270,"stem":271},"Qozogʻistonda Navroʻz urf-odatlari","/uz/docs/kazakhstan/nauryz-customs","uz/docs/6.kazakhstan/nauryz-customs",{"title":273,"path":274,"stem":275},"Qozog'istonda xalq e'tiqodi","/uz/docs/kazakhstan/vernacular-belief","uz/docs/6.kazakhstan/vernacular-belief",{"title":277,"icon":278,"path":279,"stem":280,"children":281},"Oʻzbekiston","i-openmoji:flag-uzbekistan","/uz/docs/uzbekistan","uz/docs/7.uzbekistan/index",[282,283,287,291,295,299,303,307,311,315,319],{"title":277,"path":279,"stem":280},{"title":284,"path":285,"stem":286},"Oʻzbekistonda me'morchilik hunarmandchiligi","/uz/docs/uzbekistan/architectural-craft","uz/docs/7.uzbekistan/architectural-craft",{"title":288,"path":289,"stem":290},"Oʻzbekistondagi bozorlar va hunarmandlar mahallalari","/uz/docs/uzbekistan/bazaar-crafts","uz/docs/7.uzbekistan/bazaar-crafts",{"title":292,"path":293,"stem":294},"Oʻzbekistonda bayramlar va mavsumiy marosimlar","/uz/docs/uzbekistan/festivals","uz/docs/7.uzbekistan/festivals",{"title":296,"path":297,"stem":298},"Oʻzbek oshxonasi","/uz/docs/uzbekistan/gastronomy","uz/docs/7.uzbekistan/gastronomy",{"title":300,"path":301,"stem":302},"Oʻzbekistonda mehmondoʻstlik va hayot aylanish odatlari","/uz/docs/uzbekistan/hospitality","uz/docs/7.uzbekistan/hospitality",{"title":304,"path":305,"stem":306},"Oʻzbekistonda maqom","/uz/docs/uzbekistan/maqom","uz/docs/7.uzbekistan/maqom",{"title":308,"path":309,"stem":310},"Oʻzbekistonda moddiy madaniyat","/uz/docs/uzbekistan/material-culture","uz/docs/7.uzbekistan/material-culture",{"title":312,"path":313,"stem":314},"Oʻzbekistonda musiqa va raqs","/uz/docs/uzbekistan/music-dance","uz/docs/7.uzbekistan/music-dance",{"title":316,"path":317,"stem":318},"Oʻzbekistonda ipakchilik va toʻqimachilik anʼanalari","/uz/docs/uzbekistan/silk-textiles","uz/docs/7.uzbekistan/silk-textiles",{"title":320,"path":321,"stem":322},"Oʻzbekistonda xalq e'tiqodi va kundalik marosimi","/uz/docs/uzbekistan/vernacular-belief","uz/docs/7.uzbekistan/vernacular-belief",{"title":324,"path":325,"stem":326,"children":327,"page":32},"Mualliflar uchun qo‘llanma","/uz/docs/essentials","uz/docs/8.essentials",[328,333,338,343],{"title":329,"path":330,"stem":331,"icon":332},"Markdown sintaksisi","/uz/docs/essentials/markdown-syntax","uz/docs/8.essentials/1.markdown-syntax","i-lucide-heading-1",{"title":334,"path":335,"stem":336,"icon":337},"Kod bloklari","/uz/docs/essentials/code-blocks","uz/docs/8.essentials/2.code-blocks","i-lucide-code-xml",{"title":339,"path":340,"stem":341,"icon":342},"Matn komponentlari","/uz/docs/essentials/prose-components","uz/docs/8.essentials/3.prose-components","i-lucide-component",{"title":344,"path":345,"stem":346,"icon":347},"Rasmlar va joylashtirilgan elementlar","/uz/docs/essentials/images-embeds","uz/docs/8.essentials/4.images-embeds","i-lucide-image",{"title":349,"icon":350,"path":351,"stem":352,"children":353},"Urushlar","i-lucide-swords","/uz/docs/wars","uz/docs/9.wars/index",[354,356,360,364,368,372,376,380,384,388,392],{"title":355,"path":351,"stem":352},"Urushlar, Janglar va Qurolli Mojarolar",{"title":357,"path":358,"stem":359},"Talas jangi","/uz/docs/wars/battle-of-talas","uz/docs/9.wars/1.battle-of-talas",{"title":361,"path":362,"stem":363},"Turkiya mustaqillik urushi","/uz/docs/wars/turkish-war-of-independence","uz/docs/9.wars/10.turkish-war-of-independence",{"title":365,"path":366,"stem":367},"Bizans–Saljuqiylar urushlari","/uz/docs/wars/seljuk-byzantine-wars","uz/docs/9.wars/2.seljuk-byzantine-wars",{"title":369,"path":370,"stem":371},"Moʻgʻul istilolari","/uz/docs/wars/mongol-conquests","uz/docs/9.wars/3.mongol-conquests",{"title":373,"path":374,"stem":375},"Usmonlilar imperiyasining yuksalishi","/uz/docs/wars/ottoman-wars-of-expansion","uz/docs/9.wars/4.ottoman-wars-of-expansion",{"title":377,"path":378,"stem":379},"Temur","/uz/docs/wars/timurs-military-campaigns","uz/docs/9.wars/5.timurs-military-campaigns",{"title":381,"path":382,"stem":383},"Usmonlilar–Gabsburglar urushlari","/uz/docs/wars/ottoman-habsburg-wars","uz/docs/9.wars/6.ottoman-habsburg-wars",{"title":385,"path":386,"stem":387},"Rus–Qozon urushlari","/uz/docs/wars/russo-kazan-wars","uz/docs/9.wars/7.russo-kazan-wars",{"title":389,"path":390,"stem":391},"Usmonli–fors urushlari","/uz/docs/wars/ottoman-safavid-wars","uz/docs/9.wars/8.ottoman-safavid-wars",{"title":393,"path":394,"stem":395},"Birinchi Panipat jangi","/uz/docs/wars/foundation-of-the-mughal-empire","uz/docs/9.wars/9.foundation-of-the-mughal-empire",{"id":397,"title":385,"body":398,"description":1673,"editorialStatus":1674,"extension":1675,"links":1676,"meta":1677,"navigation":1674,"path":386,"seo":1678,"sources":1679,"stem":387,"translationOf":1674,"updatedAt":1674,"__hash__":1680},"docs_uz/uz/docs/9.wars/7.russo-kazan-wars.md",{"type":399,"value":400,"toc":1647},"minimark",[401,458,463,490,538,595,604,608,614,619,654,658,698,728,732,739,766,817,821,825,863,887,908,917,921,927,935,986,990,998,1024,1028,1031,1035,1041,1047,1060,1066,1079,1098,1119,1123,1132,1147,1162,1188,1192,1198,1202,1226,1232,1236,1245,1285,1289,1295,1299,1305,1315,1326,1380,1413,1443,1447,1465,1469,1613,1617,1628,1632],[402,403,404,407,408,415,416,421,422,427,428,433,434,439,440,445,446,451,452,457],"p",{},[405,406,385],"strong",{}," — ",[409,410,414],"a",{"href":411,"rel":412},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Moskva_Buyuk_knyazligi",[413],"nofollow","Moskva Buyuk knyazligi"," va ",[409,417,420],{"href":418,"rel":419},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Qozon_xonligi",[413],"Qozon xonligi"," oʻrtasida 1437–1556-yillarda olib borilgan qisqa, uzluksiz boʻlmagan urushlar turkumi. Ularning aksariyati Qozondagi ",[409,423,426],{"href":424,"rel":425},"https://en.wikipedia.org/wiki/War_of_succession",[413],"taxt vorislik urushlari"," boʻlib, ularda Moskva oʻzining asosiy ittifoqchisi — ",[409,429,432],{"href":430,"rel":431},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Qrim_xonligi",[413],"Qrim xonligi"," — ning sulolaviy manfaatlarini himoya qilish uchun aralashgan. Davrning katta qismida hech bir tomon ikkinchisini zabt etishga intilmagan, toki ",[409,435,438],{"href":436,"rel":437},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Ivan_Grozniy",[413],"Ivan Grozniy"," ",[409,441,444],{"href":442,"rel":443},"https://en.wikipedia.org/wiki/Siege_of_Kazan",[413],"1552-yildagi muvaffaqiyatli qamal","dan soʻng ",[409,447,450],{"href":448,"rel":449},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Qozon",[413],"Qozon","ni qoʻshib olishga qaror qilguniga qadar; undan keyin ",[409,453,456],{"href":454,"rel":455},"https://en.wikipedia.org/wiki/Kazan_rebellion",[413],"1556-yilgacha davom etgan qoʻzgʻolon"," boshlangan.",[459,460,462],"h2",{"id":461},"umumiy-maʼlumot","Umumiy maʼlumot",[402,464,465,466,471,472,477,478,483,484,489],{},"Oltin Oʻrdadan ajralguniga qadar Qozon mintaqasi ",[409,467,470],{"href":468,"rel":469},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Volga_Bulg%CA%BBoriyasi",[413],"Volga Bulgʻoriyasi"," (taxminan 630–1240), keyin esa Oltin Oʻrdaning Bulgʻor ulusi (taxminan 1240–1438) tarkibida boʻlgan. Ular 921-yilda islomni qabul qilgan — ",[409,473,476],{"href":474,"rel":475},"https://en.wikipedia.org/wiki/Christianisation_of_Kievan_Rus%27",[413],"Kiyev Rusining nasroniylashuvi"," taxminan 988-yildagi ",[409,479,482],{"href":480,"rel":481},"https://en.wikipedia.org/wiki/Conversion_of_Volodimer",[413],"Vladimirning din oʻzgartirishi"," bilan kuchayganidan bir necha oʻn yil oldin. 1430-yillarda Oʻrta Volgada ",[409,485,488],{"href":486,"rel":487},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Oltin_O%CA%BBrda",[413],"Oltin Oʻrda","dan ajralib chiqqan Qozon xonligi vujudga kelgan va taxminan sobiq Volga Bulgʻoriyasi hududini qamrab olgan.",[402,491,492,497,498,501,502,507,508,513,514,519,520,525,526,531,532,537],{},[409,493,496],{"href":494,"rel":495},"https://en.wikipedia.org/wiki/Charles_J._Halperin",[413],"Charles J. Halperin"," (1987) shunday yozgan: «Moskvaning Qozon xonligi bilan munosabatlari murakkab edi: uning tajovuzkor niyatlari savdoning jozibasi va oʻzining cheklangan harbiy imkoniyatlari bilan tiyilgan». Ham Qozon, ham Moskva XV–XVI asrlarda hukmron oilalar ichida ",[409,499,426],{"href":424,"rel":500},[413],"ni boshidan kechirgan. ",[409,503,506],{"href":504,"rel":505},"https://en.wikipedia.org/wiki/Vasily_II_of_Moscow",[413],"Vasiliy Vasiliyevich"," va uning amakisi ",[409,509,512],{"href":510,"rel":511},"https://en.wikipedia.org/wiki/Dmitry_Shemyaka",[413],"Dmitriy Shemyaka"," oʻrtasidagi ",[409,515,518],{"href":516,"rel":517},"https://en.wikipedia.org/wiki/Muscovite_War_of_Succession",[413],"Moskva taxt vorislik urushi"," 1425–1453-yillarda Moskvani parchalanib ketishiga olib kelgan; shu bilan birga Qozonning birinchi xoni ",[409,521,524],{"href":522,"rel":523},"https://en.wikipedia.org/wiki/Ulugh_Muhammad",[413],"Ulugʻ Muhammad"," (Ulu-Mehmed) oʻz oʻgʻli ",[409,527,530],{"href":528,"rel":529},"https://en.wikipedia.org/wiki/M%C3%A4xm%C3%BCd_of_Kazan",[413],"Maxmud"," (Mahmutek) tomonidan oʻldirilgan, u keyin aka-ukalari ",[409,533,536],{"href":534,"rel":535},"https://en.wikipedia.org/wiki/Qasim_Khan",[413],"Qosim"," va Yoqubni quvgʻin qilgan. Oʻnlab yillik uzluksiz boʻlmagan mojaroning katta qismida na qozonliklar Moskvani zabt etishga intilgan, na moskvaliklar Qozonni zabt etishga urinishgan.",[402,539,540,545,546,549,550,555,556,561,562,567,568,573,574,579,580,585,586,585,589,594],{},[409,541,544],{"href":542,"rel":543},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Ivan_III",[413],"Ivan III"," tashqi siyosati ",[409,547,432],{"href":430,"rel":548},[413]," bilan ittifoqqa asoslangan edi, va Ivan III ham, ",[409,551,554],{"href":552,"rel":553},"https://en.wikipedia.org/wiki/Vasili_III_of_Russia",[413],"Vasiliy III"," ham Qozonda qrim xonlarining sulolaviy manfaatlarini qoʻllab-quvvatlash uchun harbiy kuchdan foydalangan. Moskva knyazlari sulolaviy mojarodan foydalana olgan har safar Qozon taxtida qrimparast xonni saqlab qolish bilan kifoyalangan. Ivan III 1466–1469-yillardagi Qozon taxt vorislik inqirozi davrida taxtga qoʻgʻirchoq xon oʻtqaza olmagan boʻlsa-da, 1469-yilgi tinchlik shartnomasi Moskva va dastlab Moskva qarshi xon ",[409,557,560],{"href":558,"rel":559},"https://en.wikipedia.org/wiki/Ibrahim_of_Kazan",[413],"Ibrohim"," oʻrtasida 20 yillik nisbiy tinchlikni anglatgan. Biroq 1486–1487-yillardagi vorislik nizosi davrida Ivan qrim xoni ",[409,563,566],{"href":564,"rel":565},"https://en.wikipedia.org/wiki/Me%C3%B1li_I_Giray",[413],"Mengli I Geray","ning oʻgay oʻgʻli ",[409,569,572],{"href":570,"rel":571},"https://en.wikipedia.org/wiki/M%C3%B6x%C3%A4mm%C3%A4d%C3%A4min_of_Kazan",[413],"Muxammad Amin"," (Muhammed Amin)ni Qozon taxtiga oʻtqazishga muvaffaq boʻlgan. Ivan III 1505-yilda vafot etganda, uning ",[409,575,578],{"href":576,"rel":577},"https://en.wikipedia.org/wiki/Will_and_testament",[413],"vasiyatnomasi"," hali ham ",[409,581,584],{"href":582,"rel":583},"https://en.wikipedia.org/wiki/Qasim_Khanate",[413],"Qosim xonligi",", ",[409,587,432],{"href":430,"rel":588},[413],[409,590,593],{"href":591,"rel":592},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Astraxan_xonligi",[413],"Astraxan xonligi"," va Qozon xonligiga oʻlpon ajratgan, garchi summalar avvalgi Moskva knyazlarinikidan kichikroq boʻlsa ham. Vasiliy III Ivanning qrimparast siyosatini davom ettirgan va ularning hukmronligi davrida Qozon xonligi, Moskva knyazligi va Qrim xonligi ittifoqchi boʻlib, oxirgisi ikki boshqasining katta hamkori boʻlgan.",[402,596,597,598,603],{},"Moskva va Qozon oʻrtasidagi chegara ikki shahar oʻrtasida taxminan oʻrtada joylashgan ",[409,599,602],{"href":600,"rel":601},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Nijniy_Novgorod",[413],"Nijniy Novgorod"," yaqinida oʻtgan. Nijniy Novgoroddan sharqdagi yerlar ancha ogʻir edi. Tatarlar hujum qilganda, ular avval Nijniy Novgorodga zarba berib, keyin Murom, Ryazan va boshqa joylarga oʻtgan, faqat ikki marta Moskvaga yaqinlashgan. Ruslar hujum qilganda, odatda ikki qoʻshin yuborgan — biri Volga boʻylab pastga, ikkinchisi quruqlik orqali. Moskva kuchaygan sari janglar sharqqa siljigan.",[459,605,607],{"id":606},"vasiliy-ii-urushlari","Vasiliy II urushlari",[402,609,610,611],{},"Qoʻshimcha maʼlumot: ",[409,612,518],{"href":516,"rel":613},[413],[615,616,618],"h3",{"id":617},"_14371439","1437–1439",[402,620,621,622,439,625,630,631,636,637,641,642,647,648,653],{},"1437-yilda Qozon xoni ",[409,623,524],{"href":522,"rel":624},[413],[409,626,629],{"href":627,"rel":628},"https://en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Belyov",[413],"Belyov jangi","da Moskva qoʻshinlarini magʻlub etgan. 1439-yilda Ulugʻ katta qoʻshin bilan ",[409,632,635],{"href":633,"rel":634},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Moskva",[413],"Moskva","ga yurish qilgan. ",[409,638,640],{"href":504,"rel":639},[413],"Moskva Vasiliy II"," poytaxtdan ",[409,643,646],{"href":644,"rel":645},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Volga",[413],"Volga daryosi"," ortiga qochgan. Tatarlar Moskva atrofini 10 kun vayron qilgan va Qozonga qaytish yoʻlida ",[409,649,652],{"href":650,"rel":651},"https://en.wikipedia.org/wiki/Kolomna",[413],"Kolomna","ni yoqib yuborgan; ular, shuningdek, koʻplab asirlarni olib ketgan.",[615,655,657],{"id":656},"_1445","1445",[402,659,660,661,664,665,668,669,415,674,679,680,685,686,691,692,697],{},"1445-yilgi yurish Moskva uchun falokatli boʻlib, rus siyosatida katta oqibatlarga olib kelgan. Harbiy harakatlar xon ",[409,662,524],{"href":522,"rel":663},[413]," (Ulu-Mehmed) strategik qalʼa ",[409,666,602],{"href":600,"rel":667},[413],"ni egallab, Moskvaga bostirib kirganida boshlangan. Vasiliy II qoʻshin toʻplab, ",[409,670,673],{"href":671,"rel":672},"https://en.wikipedia.org/wiki/Murom",[413],"Murom",[409,675,678],{"href":676,"rel":677},"https://en.wikipedia.org/wiki/Gorokhovets,_Vladimir_Oblast",[413],"Goroxovets"," yaqinida tatarlarni magʻlub etgan. Urush tugagan deb hisoblab, u kuchlarini tarqatib, gʻalaba bilan Moskvaga qaytgan, biroq tatarlar Nijniy Novgorodni yana qamal qilganini bilib qolgan. Yangi qoʻshin toʻplanib, ",[409,681,684],{"href":682,"rel":683},"https://en.wikipedia.org/wiki/Suzdal",[413],"Suzdal"," tomon yurgan; u yerda ular qalʼani yoqib, Nijniyni dushmanga topshirgan rus sarkardalarini uchratgan. 1445-yil 7 iyulda ruslar va tatarlar ",[409,687,690],{"href":688,"rel":689},"https://en.wikipedia.org/wiki/Monastery_of_Saint_Euthymius",[413],"Avliyo Evfemiy monastiri"," devorlari yaqinida ",[409,693,696],{"href":694,"rel":695},"https://en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Suzdal",[413],"Suzdal jangi","da toʻqnashgan. Jang tatarlar uchun shov-shuvli gʻalaba boʻlib, ular Vasiliy II ni asir olgan. Hukmdorni asirlikdan qutqarish uchun toʻrt oy (1445-yil iyul–noyabr) va ulkan toʻlov kerak boʻlgan.",[402,699,700,701,705,706,711,712,717,718,723,724,727],{},"Ulugʻ Muhammad (Ulu-Mehmed) 1445-yil oxirida vafot etgan; uni toʻngʻich oʻgʻli ",[409,702,704],{"href":528,"rel":703},[413],"Qozon Maxmudi"," (Mahmutek) oʻldirgan. Qozon taxti ustidan nizo kelib chiqqan va 1447-yilda Maxmud Qosim (Kasim) va Yakub ismli ikki ukani quvgʻin qilgan; ular Moskvaga qochib, Vasiliyga Dmitriy Shemyakaga qarshi taxt kurashida yordam taklif qilgan. Vasiliy Moskva taxtini qisman shu qochqin Qozon knyazlarining yordami tufayli qaytarib olgan. 1452-yilda Vasiliy birinchisiga ",[409,707,710],{"href":708,"rel":709},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Oka",[413],"Oka daryosi"," boʻyidagi ",[409,713,716],{"href":714,"rel":715},"https://en.wikipedia.org/wiki/Kasimov",[413],"Kasimov"," shahri markazli, qoʻshni ",[409,719,722],{"href":720,"rel":721},"https://en.wikipedia.org/wiki/Principality_of_Ryazan",[413],"Ryazan","dan daromad yigʻiladigan kichik mulk — ",[409,725,584],{"href":582,"rel":726},[413],"ni bergan.",[615,729,731],{"id":730},"_14581462-oʻlponchilarga-reydlar","1458–1462: oʻlponchilarga reydlar",[402,733,734],{},[735,736],"img",{"alt":737,"src":738},"Volga havzasi; Kama va Vyatka chap qirgʻoq irmoqlari ajratib koʻrsatilgan","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/7d/Kamarivermap.png",[402,740,741],{},[742,743,744,749,750,415,755,439,760,765],"em",{},[409,745,748],{"href":746,"rel":747},"https://en.wikipedia.org/wiki/Volga_basin",[413],"Volga havzasi","; ",[409,751,754],{"href":752,"rel":753},"https://en.wikipedia.org/wiki/Kama_%28river%29",[413],"Kama",[409,756,759],{"href":757,"rel":758},"https://en.wikipedia.org/wiki/Vyatka_%28river%29",[413],"Vyatka",[409,761,764],{"href":762,"rel":763},"https://en.wikipedia.org/wiki/Tributary",[413],"chap qirgʻoq irmoqlari"," ajratib koʻrsatilgan",[402,767,768,769,415,773,777,778,782,783,786,787,792,793,798,799,804,805,810,811,816],{},"1430–1440-yillarda tashkil topganidan beri Qozon xonligi (yuqori) ",[409,770,772],{"href":752,"rel":771},[413],"Kama daryosi",[409,774,776],{"href":757,"rel":775},[413],"Vyatka daryosi"," (",[409,779,781],{"href":644,"rel":780},[413],"Volga","ning ",[409,784,764],{"href":762,"rel":785},[413],") boʻyida yashovchi xalqlardan ",[409,788,791],{"href":789,"rel":790},"https://en.wikipedia.org/wiki/Tributary_state",[413],"oʻlpon"," talab qilgan, shuningdek ",[409,794,797],{"href":795,"rel":796},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Ural_tog%CA%BBlari",[413],"Ural togʻlari"," orqali ",[409,800,803],{"href":801,"rel":802},"https://en.wikipedia.org/wiki/Western_Siberia",[413],"Gʻarbiy Sibir","ga eng yaxshi yoʻllar ustidan nazorat qilgan. Bu nazoratni buzish uchun Moskva 1458–1462-yillarda yuqori Kama va Vyatka daryosi mintaqalariga bir necha reyd oʻtkazgan. ",[409,806,809],{"href":807,"rel":808},"https://en.wikipedia.org/wiki/Veliky_Ustyug",[413],"Ustyug"," yaqinidagi forpostlarga Qozon javob reydi muvaffaqiyatsiz tugagan. Moskvaliklar nazoratga olmoqchi boʻlgan Qozon oʻlponchilaridan biri ",[409,812,815],{"href":813,"rel":814},"https://en.wikipedia.org/wiki/Great_Perm",[413],"Buyuk Perm"," edi.",[459,818,820],{"id":819},"ivan-iii-urushlari","Ivan III urushlari",[615,822,824],{"id":823},"qosim-urushi-14671469","Qosim urushi (1467–1469)",[402,826,827,830,831,834,835,838,839,842,843,847,848,851,852,857,858,862],{},[409,828,704],{"href":528,"rel":829},[413],"ning 1466 yoki 1467-yildagi oʻlimi xonlikda uning oʻgʻli ",[409,832,560],{"href":558,"rel":833},[413]," va uning ukasi, ",[409,836,544],{"href":542,"rel":837},[413]," (1462-yilda Vasiliydan keyin taxtga oʻtirgan) vassali ",[409,840,536],{"href":534,"rel":841},[413]," oʻrtasida ",[409,844,846],{"href":424,"rel":845},[413],"taxt vorislik urushi","ni keltirib chiqargan. Ivan qoʻshini ",[409,849,781],{"href":644,"rel":850},[413]," boʻylab pastga suzib, Qozonga nazar tashlagan, ammo kuzgi yomgʻirlar va ",[409,853,856],{"href":854,"rel":855},"https://en.wikipedia.org/wiki/Rasputitsa",[413],"rasputitsa"," («loyqa fasl») rus kuchlarining oldinga siljishini qiyinlashtirgan. Sovuq qish kelganda, rus sarkardalari shimoliy ",[409,859,759],{"href":860,"rel":861},"https://en.wikipedia.org/wiki/Kirov_Oblast",[413]," mintaqasiga bostirib kirgan. Yurish maqsad birligi va harbiy qobiliyat yetishmasligi sababli barbod boʻlgan.",[402,864,865,866,871,872,877,878,415,882,886],{},"Keyingi yili ruslar ",[409,867,870],{"href":868,"rel":869},"https://en.wikipedia.org/wiki/Vyatka_Land",[413],"Vyatka yeri","dagi ",[409,873,876],{"href":874,"rel":875},"https://en.wikipedia.org/wiki/Kotelnich",[413],"Kotelnich","dan yoʻlga chiqqan. Ular ",[409,879,776],{"href":880,"rel":881},"https://en.wikipedia.org/wiki/Vyatka_River",[413],[409,883,754],{"href":884,"rel":885},"https://en.wikipedia.org/wiki/Kama_River",[413]," boʻylab Volgaga suzib, yoʻlda savdo kemalarini talon-taroj qilgan. Javoban Ibrohim qarshi hujum uyushtirib, Vyatkani bosib olgan va mahalliy aholini yurish davomida qullikka majbur qilgan.",[402,888,889,890,893,894,897,898,415,903,907],{},"1469-yilda ancha kuchliroq qoʻshin tuzilib, Volga va Oka boʻylab pastga suzib, ",[409,891,602],{"href":600,"rel":892},[413],"da qoʻshilgan. Ruslar pastga yurib, ",[409,895,450],{"href":448,"rel":896},[413]," atrofini vayron qilgan, ammo Qosimning beva xotini Ibrohim (oʻz oʻgʻli) bilan foydali tinchlik muzokara qilishga vaʼda bergani sababli tatar poytaxtini qamal qilishga jurʼat etmagan. Shu bilan birga ",[409,899,902],{"href":900,"rel":901},"https://en.wikipedia.org/wiki/Yaroslavl",[413],"Yaroslavl",[409,904,906],{"href":807,"rel":905},[413],"Velikiy Ustyug"," boʻlinmalari Vyatkani rus tomoniga tortishga behuda urinishgan. Muzokaralar uzilgach, tatarlar ruslar bilan ikki qonli, ammo hal qiluvchi boʻlmagan jangda toʻqnashgan.",[402,909,910,911,916],{},"1469-yil kuzida Ivan III xonlikka uchinchi bosqinni boshlagan. Rus qoʻmondoni knyaz ",[409,912,915],{"href":913,"rel":914},"https://en.wikipedia.org/wiki/Daniil_Kholmsky",[413],"Daniil Xolmskiy"," Qozonni qamal qilib, suv taʼminotini uzgan va Ibrohimni taslim boʻlishga majbur qilgan. Ivan Qosimni Qozon taxtiga oʻtqaza olmagan va 1469-yilgi tinchlik shartnomasida Ibrohimni qonuniy voris deb tan olishga majbur boʻlgan. Tinchlik shartlariga koʻra, tatarlar oldingi qirq yil ichida qullikka solgan barcha etnik nasroniy ruslarni ozod qilgan. Qosim tez orada vafot etgan.",[615,918,920],{"id":919},"_1470-yillar1480-moskvaqrim-ittifoqining-shakllanishi","1470-yillar–1480: Moskva–Qrim ittifoqining shakllanishi",[402,922,923],{},[735,924],{"alt":925,"src":926},"Oltin Oʻrda voris davlatlari xaritasi.","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/68/Successor_states_of_the_Golden_Horde.svg",[402,928,929],{},[742,930,931,934],{},[409,932,488],{"href":486,"rel":933},[413]," voris davlatlari xaritasi.",[402,936,937,938,943,944,947,948,953,954,958,959,963,964,871,969,974,975,980,981,985],{},"Shu bilan birga 1466-yilda ",[409,939,942],{"href":940,"rel":941},"https://en.wikipedia.org/wiki/Hac%C4%B1_I_Giray",[413],"Hoji I Geray","ning oʻlimi ",[409,945,432],{"href":430,"rel":946},[413],"da uning oʻgʻillari ",[409,949,952],{"href":950,"rel":951},"https://en.wikipedia.org/wiki/Nur_Devlet",[413],"Nur Davlat"," (Nur-Daulet), Hayder (Aidar, Khaidar) va ",[409,955,957],{"href":564,"rel":956},[413],"Mengli (Mengli)"," oʻrtasida taxt vorislik urushini keltirib chiqargan. 1470-yillar boshida (shubhasiz 1475-yilga kelib) Mengli ukalariga qarshi ",[409,960,962],{"href":542,"rel":961},[413],"Moskva Ivan III"," bilan ittifoq tuzgan. 1475-yilda usmoniylar, shuningdek, Mengli usmoniy vassaliga aylanishi evaziga uning uchun Kaffani zabt etgan. 1478-yilga kelib Mengli ukalarini xonlikdan quvib chiqargan; Nur Davlat ",[409,965,968],{"href":966,"rel":967},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Litva_Buyuk_knyazligi",[413],"Litva Buyuk knyazligi",[409,970,973],{"href":971,"rel":972},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Kiyev",[413],"Kiyev","ga surgun qilingan, keyinroq Moskva harbiy xizmatiga kirgan. Qrimliklar va moskvaliklar bir vaqtda ",[409,976,979],{"href":977,"rel":978},"https://en.wikipedia.org/wiki/Great_Horde",[413],"Buyuk Oʻrda"," va Litvaga qarshi reydlar oʻtkazgan. ",[409,982,984],{"href":558,"rel":983},[413],"Qozon Ibrohimi"," taxminan 1486-yildagi oʻlimiga qadar Buyuk Oʻrda bilan yaxshi munosabatlarni saqlagan. 1478-yilda, oʻlimidan biroz oldin, Ibrohim Qozon va Moskva oʻrtasida tortishuv manbai boʻlib qolgan Vyatka mintaqasini vayron qilgan. Qasos sifatida Ivan III sarkardalarini Qozon atrofini talashga yuborgan.",[615,987,989],{"id":988},"_1480-yillardagi-qozon-taxt-vorislik-inqirozi","1480-yillardagi Qozon taxt vorislik inqirozi",[402,991,992,993],{},"Asosiy maqola: ",[409,994,997],{"href":995,"rel":996},"https://en.wikipedia.org/wiki/Siege_of_Kazan_%281487%29",[413],"Qozon qamali (1487)",[402,999,1000,1001,1006,1007,1011,1012,1017,1018,1023],{},"Ibrohim vafot etganda (taxminan 1486), unga ",[409,1002,1005],{"href":1003,"rel":1004},"https://en.wikipedia.org/wiki/Ilham_Ghali_of_Kazan",[413],"Ilhom"," vorislik qilgan, oʻgay ukasi ",[409,1008,572],{"href":1009,"rel":1010},"https://en.wikipedia.org/wiki/Moxammat_Amin",[413]," esa Moskvaga qochgan. Ivan III unga ",[409,1013,1016],{"href":1014,"rel":1015},"https://en.wikipedia.org/wiki/Kashira",[413],"Kashira","da joylashishga ruxsat berib, Muxammadning tatar taxtiga daʼvolarini qoʻllab-quvvatlashga vaʼda bergan. Shu bilan birga qrim xoni Mengli Ibrohimning beva xotini, Muxammad Aminning onasiga uylangan; bu nikoh katta qrim diplomatik gʻalabasi boʻlib, Qozonning hukmron urugʻining sodiqligini Buyuk Oʻrdadan Qrim xonligiga siljitgan. Keyin Mengli Muxammad Aminni Qozon taxtiga oʻtqazish rejasini tuzib, uni amalga oshirish uchun Ivanni jalb qilgan. Qrim xoni nomidan moskvaliklar Qozon taxt vorislik kurashiga aralashib, Ilhomni qrim xonining oʻgay oʻgʻli Muxammad Amin bilan almashtirgan. Knyaz Xolmskiy Nijniy Novgoroddan Volga boʻylab pastga suzib, 1487-yil 18 mayda Qozonni qamal qilgan. Shahar 9 iyunda moskvaliklar qoʻliga oʻtgan. Ilhom zanjirband qilib Moskvaga yuborilib, keyin ",[409,1019,1022],{"href":1020,"rel":1021},"https://en.wikipedia.org/wiki/Vologda",[413],"Vologda","da qamoqqa olingan, Muxammad Amin esa yangi xon deb eʼlon qilingan.",[615,1025,1027],{"id":1026},"qrimmoskvaqozon-ittifoqi-14871519","Qrim–Moskva–Qozon ittifoqi (1487–1519)",[402,1029,1030],{},"Muxammad Aminning taxtga oʻtirishi bilan Qozon ittifoq tarkibiga kirgan. Qrim xonligi katta hamkor, Qozon xonligi kichik hamkor boʻlib, Moskva knyazligi ular oʻrtasida ishlagan: Qozonda qrim sulolaviy manfaatlarini qoʻllab-quvvatlash uchun harbiy kuchdan foydalangan va ikki xonlik oʻrtasida diplomatik xabarlarni osonlashtirgan. Bu Qrim–Moskva–Qozon ittifoqi 1487-yildan 1519-yilgacha saqlangan.",[615,1032,1034],{"id":1033},"rusqozon-urushi-15051507","Rus–Qozon urushi (1505–1507)",[402,1036,992,1037],{},[409,1038,1034],{"href":1039,"rel":1040},"https://en.wikipedia.org/wiki/Russo-Kazan_War_%281505%E2%80%931507%29",[413],[402,1042,1043],{},[735,1044],{"alt":1045,"src":1046},"Moskvaliklar yurishi, XVI asr. (S. Ivanov, 1903). Moskvaliklar qishki yurishlarda koʻpincha changʻidan transport sifatida foydalangan.","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/8b/S._V._Ivanov._Campaign_of_Muscovites._XVI_century._%281903%29.jpg",[402,1048,1049],{},[742,1050,1051,777,1054,1059],{},[742,1052,1053],{},"Moskvaliklar yurishi, XVI asr.",[409,1055,1058],{"href":1056,"rel":1057},"https://en.wikipedia.org/wiki/Sergey_Ivanov_%28painter%29",[413],"S. Ivanov",", 1903). Moskvaliklar qishki yurishlarda koʻpincha changʻidan transport sifatida foydalangan.",[402,1061,1062],{},[735,1063],{"alt":1064,"src":1065},"Nijniy Novgorod kremli minorasi, Qozon hujumlarini qaytarish uchun 1500–1511-yillarda qurilgan.","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/7d/%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%88%D0%BD%D1%8F.jpg",[402,1067,1068],{},[742,1069,1070,439,1073,1078],{},[409,1071,602],{"href":600,"rel":1072},[413],[409,1074,1077],{"href":1075,"rel":1076},"https://en.wikipedia.org/wiki/Kremlin_%28fortification%29",[413],"kremli"," minorasi, Qozon hujumlarini qaytarish uchun 1500–1511-yillarda qurilgan.",[402,1080,1081,1082,1087,1088,1091,1092,1097],{},"Ivan hukmronligining soʻnggi urushi Ilhomning beva xotini tomonidan qoʻzgʻatilgan; u Muxammad Aminga turmushga chiqib, uni 1505-yilda Moskvadan mustaqilligini eʼlon qilishga koʻndirgan. Qoʻzgʻolon ochiq ravishda Avliyo Ioann kunida boshlangan: tatarlar yillik Qozon yarmarkasida boʻlgan rus savdogarlari va elchilarini qirgʻin qilgan. Keyin Qozon va ",[409,1083,1086],{"href":1084,"rel":1085},"https://uz.wikipedia.org/wiki/No%CA%BBg%CA%BBaylar",[413],"noʻgʻay tatarlari","ning ulkan qoʻshini ",[409,1089,602],{"href":600,"rel":1090},[413]," tomon yurib, shaharni qamal qilgan. Ishni ",[409,1093,1096],{"href":1094,"rel":1095},"https://en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Vedrosha",[413],"Vedrosha jangi","da ruslar tomonidan asir olinib, Nijniyda asirlikda yashagan 300 litvalik kamonchi hal qilgan. Ular tatar avangardini tartibsizlikka solishga muvaffaq boʻlgan: xonning qudasi jangda oʻldirilgan va oʻrda chekingan.",[402,1099,1100,1101,1106,1107,1112,1113,1118],{},"Ivanning oʻlimi harbiy harakatlarning 1506-yil mayigacha yangilanishiga toʻsqinlik qilgan; oʻshanda knyaz Fyodor Belskiy rus kuchlarini Qozonga qarshi boshqargan. Tatar otliqlari uning orqasiga hujum qilgach, koʻplab ruslar qochgan yoki Foul koʻlida choʻkib ketgan (22 may). Knyaz ",[409,1102,1105],{"href":1103,"rel":1104},"https://en.wikipedia.org/wiki/Vasily_Kholmsky",[413],"Vasiliy Xolmskiy"," Belskiyga yordamga yuborilib, 22 iyunda ",[409,1108,1111],{"href":1109,"rel":1110},"https://en.wikipedia.org/wiki/Arsk",[413],"Arsk"," maydonida xonni magʻlub etgan. Muxammad Amin Arsk minorasiga chekingan, ammo ruslar gʻalabani nishonlay boshlaganida chiqib, ularga ogʻir magʻlubiyat yetkazgan (25 iyun). Bu oʻnlab yillardagi eng yorqin tatar gʻalabasi boʻlsa-da, Muxammad Amin — aniq tushunilmagan sababga koʻra — tinchlik soʻrashga qaror qilib, Ivanning vorisi ",[409,1114,1117],{"href":1115,"rel":1116},"https://en.wikipedia.org/wiki/Vasily_III_of_Russia",[413],"Rossiya Vasiliy III","ga hurmat koʻrsatgan.",[459,1120,1122],{"id":1121},"vasiliy-iii-urushlari","Vasiliy III urushlari",[402,1124,1125,1126,1131],{},"Qozonda istiqomat qilayotgan rus savdogarlari va elchilarining yangi qirgʻini 1521-yilda sodir boʻlgan. Vasiliy III shunchalik gʻazablanganki, fuqarolariga Qozon yarmarkasiga yana tashrif buyurishni taqiqlagan. Oʻrniga Nijniy Novgoroddann pastroqda mashhur ",[409,1127,1130],{"href":1128,"rel":1129},"https://en.wikipedia.org/wiki/Makariev_Fair",[413],"Makaryev yarmarkasi"," ochilgan; bu muassasa Qozonning iqtisodiy farovonligini zaiflashtirib, uning oxirgi qulashiga hissa qoʻshgan.",[402,1133,1134,1135,1140,1141,1146],{},"1524-yilda knyaz ",[409,1136,1139],{"href":1137,"rel":1138},"https://en.wikipedia.org/wiki/Gediminid_Belsky_family",[413],"Ivan Belskiy"," 150 000 kishilik rus qoʻshinini tatar poytaxtiga qarshi boshqargan. Bu yurishni xorijiy guvoh ",[409,1142,1145],{"href":1143,"rel":1144},"https://en.wikipedia.org/wiki/Sigismund_von_Herberstein",[413],"Sigismund von Herberstein"," batafsil tasvirlagan. Belskiyning ulkan qoʻshini rus otliqlarining kelishini kutib, Qozon qarshisidagi orolda 20 kun lagerda turgan. Keyin otliqlarning bir qismi magʻlub etilgani va oziq-ovqat yuklangan kemalar tatarlar tomonidan qoʻlga olingani haqida xabar kelgan. Qoʻshin ochlikdan azob chekayotgan boʻlsa-da, Belskiy darhol shaharni qamal qilgan va tez orada tatarlar shartlar taklif qiluvchi elchilarini yuborgan. Belskiy ularni qabul qilib, shoshilinch Moskvaga qaytgan.",[402,1148,1149,1150,1155,1156,1161],{},"Knyaz Belskiy 1530-yil iyulida Qozon devorlariga qaytgan. Xon poytaxtini mustahkamlab, yangi devor qurgan, ammo ruslar shaharni yoqib yuborgan, (rus yilnomalariga koʻra) raqiblarini butunlay qirgʻin qilgan va dushmani ",[409,1151,1154],{"href":1152,"rel":1153},"https://en.wikipedia.org/wiki/Safa_Giray_of_Kazan",[413],"Safa Geray","ni Arskga chekinishga majbur qilgan. Tatarlar tinchlik soʻrab, Moskvadan tayinlangan har qanday xonni qabul qilishga vaʼda bergan. Podsho taxtga Shohgʻolining ukasi ",[409,1157,1160],{"href":1158,"rel":1159},"https://en.wikipedia.org/wiki/Canghali_of_Kazan",[413],"Jongʻali","ni oʻtqazgan. U 1535-yilda rus qarshi guruh tomonidan oʻldirilgan.",[402,1163,1164,1165,585,1168,1171,1172,585,1177,585,1182,1187],{},"Rus yilnomalari XVI asrning birinchi yarmida Qozon xonlarining shimoli-sharqiy Rus yerlariga (asosan ",[409,1166,602],{"href":600,"rel":1167},[413],[409,1169,673],{"href":671,"rel":1170},[413],", Vyatka, ",[409,1173,1176],{"href":1174,"rel":1175},"https://en.wikipedia.org/wiki/Vladimir,_Russia",[413],"Vladimir",[409,1178,1181],{"href":1179,"rel":1180},"https://en.wikipedia.org/wiki/Kostroma",[413],"Kostroma",[409,1183,1186],{"href":1184,"rel":1185},"https://en.wikipedia.org/wiki/Galich,_Russia",[413],"Galich"," mintaqalari) qariyb qirq hujumini qayd etadi. Qozon reydlarining yarmi 1530–1540-yillarga toʻgʻri keladi. 1521-yildan tashqari, eng vayronkor Qozon hujumlari 1522, 1533, 1537, 1538, 1539, 1540 va 1541-yillarda sodir boʻlgan.",[459,1189,1191],{"id":1190},"ivan-iv-urushlari","Ivan IV urushlari",[402,1193,1194],{},[735,1195],{"alt":1196,"src":1197},"Ivan IV Qozon devorlari ostida","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/76/Korovin_kazan.jpg",[402,1199,1200],{},[742,1201,1196],{},[402,1203,1204,1205,1210,1211,1215,1216,1221,1222,1225],{},"Ivan IV voyaga yetmagan paytda chegara toʻqnashuvlari toʻxtovsiz davom etgan, ammo har ikki davlat rahbarlari qoʻshinlarini ochiq mojarolarga jalb qilishni istamagan. 1536-yilda ruslar va tatarlar yangi urush yoqasida boʻlib, ",[409,1206,1209],{"href":1207,"rel":1208},"https://en.wikipedia.org/wiki/Lyskovo",[413],"Lisikovo"," yaqinida uchrashgan, ammo jang oldini olingan. Keyingi yillarda qrim xoni oʻz qarindoshi ",[409,1212,1214],{"href":1152,"rel":1213},[413],"Qozon Safa Gerayi"," bilan hujumkor ittifoq tuzgan. Safa Geray 1540-yil dekabrida Moskvaga bostirib kirganda, ruslar uni tiyish uchun ",[409,1217,1220],{"href":1218,"rel":1219},"https://en.wikipedia.org/wiki/Qasim_Tatars",[413],"Qosim tatarlari","dan foydalangan. Uning oldinga siljishi ",[409,1223,673],{"href":671,"rel":1224},[413]," yaqinida toʻxtagach, Safa Geray oʻz chegaralariga chekinishga majbur boʻlgan.",[402,1227,1228],{},[735,1229],{"alt":1230,"src":1231},"1545-yilda Qozonga joʻnayotgan rus qoʻshinlari (zamonaviy qoʻlyozmadan chizma).","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b7/Russian_troops_departing_for_Kazan_in_1545.gif",[402,1233,1234],{},[742,1235,1230],{},[402,1237,1238,1239,1244],{},"Bu muvaffaqiyatsizliklar Safa Gerayning Qozondagi nufuzini zaiflashtirgan. ",[409,1240,1243],{"href":1241,"rel":1242},"https://en.wikipedia.org/wiki/Shahgali",[413],"Shohgʻoli"," vakil qilgan rusparast partiya taxtni bir necha bor egallash uchun yetarli xalq qoʻllab-quvvatlashini qoʻlga kiritgan. 1545-yilda Ivan IV asosan kuch koʻrsatish va rusparast guruhlarni qoʻllab-quvvatlashini namoyish etish uchun Volga daryosiga ekspeditsiya uyushtirgan. 1547–48-yilgi yurishda kam narsa erishilgan va 1549–50-yillar ham deyarli shunday boʻlgan.",[402,1246,1247,1248,1251,1252,1257,1258,415,1263,1268,1269,1274,1275,1280,1281,1284],{},"1551-yilda ",[409,1249,450],{"href":448,"rel":1250},[413],"ning oxirgi zabt etilishi uchun batafsil rejalarni muhokama qila boshlagan. Podsho ",[409,1253,1256],{"href":1254,"rel":1255},"https://uz.wikipedia.org/wiki/No%CA%BBg%CA%BBay_O%CA%BBrdasi",[413],"Noʻgʻay Oʻrdasi","ga elchi yuborgan va ular yaqinlashayotgan urushda betaraflikni saqlashga vaʼda bergan. ",[409,1259,1262],{"href":1260,"rel":1261},"https://en.wikipedia.org/wiki/Ar_begs",[413],"Ar beklar",[409,1264,1267],{"href":1265,"rel":1266},"https://en.wikipedia.org/wiki/Udmurts",[413],"udmurtlar"," ham rus hokimiyatiga boʻysungan. 1551-yilda ",[409,1270,1273],{"href":1271,"rel":1272},"https://en.wikipedia.org/wiki/Sviyazhsk",[413],"Sviyajsk","ning yogʻoch qalʼasi ",[409,1276,1279],{"href":1277,"rel":1278},"https://en.wikipedia.org/wiki/Uglich",[413],"Uglich","dan Volga boʻylab Qozongacha olib kelingan. U 1552-yildagi hal qiluvchi yurishda rus ",[742,1282,1283],{},"place d'armes"," sifatida ishlatilgan.",[459,1286,1288],{"id":1287},"qozonning-zabt-etilishi-va-qoʻzgʻolon-15521556","Qozonning zabt etilishi va qoʻzgʻolon (1552–1556)",[402,1290,1291],{},[735,1292],{"alt":1293,"src":1294},"1552-yilda Qozonning zabt etilishi","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/6a/%D0%91%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%8C.jpg",[402,1296,1297],{},[742,1298,1293],{},[402,1300,1301],{},[735,1302],{"alt":1303,"src":1304},"Avliyo Vasiliy sobori — 1552-yilgi ruslarning Qozonni zabt etishi yodgorligi","https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/99/Saint_Basil%27s_Cathedral_%2819779444578%29.jpg",[402,1306,1307],{},[742,1308,1309,1314],{},[409,1310,1313],{"href":1311,"rel":1312},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Avliyo_Vasiliy_sobori",[413],"Avliyo Vasiliy sobori"," — 1552-yilgi ruslarning Qozonni zabt etishi yodgorligi",[402,1316,1317,1318,415,1322],{},"Asosiy maqolalar: ",[409,1319,1321],{"href":442,"rel":1320},[413],"Qozon qamali",[409,1323,1325],{"href":454,"rel":1324},[413],"Qozon qoʻzgʻoloni",[402,1327,1328,1329,1332,1333,1338,1339,1344,1345,1350,1351,1356,1357,585,1362,1367,1368,1373,1374,1379],{},"1552-yil 16 iyunda Ivan IV 150 000 kishilik rus qoʻshinini Moskvadan ",[409,1330,652],{"href":650,"rel":1331},[413]," tomon boshqargan. Ular sharqqa burilishdan oldin ",[409,1334,1337],{"href":1335,"rel":1336},"https://en.wikipedia.org/wiki/Tula,_Russia",[413],"Tula"," yaqinida ",[409,1340,1343],{"href":1341,"rel":1342},"https://en.wikipedia.org/wiki/Devlet_I_Giray",[413],"Devlet Geray"," boshchiligidagi ",[409,1346,1349],{"href":1347,"rel":1348},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Qrim_tatarlari",[413],"qrim tatarlari","ni magʻlub etgan. Podsho Qozonga bosib borgan va tatar poytaxtining yakuniy qamali 30 avgustda boshlangan. Knyaz ",[409,1352,1355],{"href":1353,"rel":1354},"https://en.wikipedia.org/wiki/Alexander_Gorbatyi-Shuisky",[413],"Aleksandr Gorbatiy-Shuyskiy"," nazorati ostida ruslar qoʻchqor qurollar, ",[409,1358,1361],{"href":1359,"rel":1360},"https://en.wikipedia.org/wiki/Siege_tower",[413],"batareya-minora",[409,1363,1366],{"href":1364,"rel":1365},"https://en.wikipedia.org/wiki/Mining_%28military%29",[413],"lağımlar"," va 150 toʻp ishlatgan. Ruslar ",[409,1369,1372],{"href":1370,"rel":1371},"https://en.wikipedia.org/wiki/Ivan_Vyrodkov",[413],"Ivan Virodkov",", Litva Buyuk knyazligidan nemchin Erazm («Rozmisl») va ingliz muhandisi Butler kabi samarali ",[409,1375,1378],{"href":1376,"rel":1377},"https://en.wikipedia.org/wiki/Military_engineer",[413],"harbiy muhandislar"," ustunligiga ega boʻlgan. Qamalchilar shaharning suv taʼminotini toʻsib, 2 oktyabrdagi yakuniy hujumdan oldin devorlarni yorib oʻtgan; bu Qozon shahrining olinishi va istehkomlarining buzilishiga olib kelgan.",[402,1381,1382,1383,1388,1389,1394,1395,871,1400,1403,1404,782,1409,1412],{},"Qozonning zabt etilishining asosiy oqibati Moskvaning ",[409,1384,1387],{"href":1385,"rel":1386},"https://en.wikipedia.org/wiki/Volga_region",[413],"Oʻrta Volga"," ustidan nazoratini oʻrnatishi boʻlgan. ",[409,1390,1393],{"href":1391,"rel":1392},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Boshqirdlar",[413],"Boshqirdlar"," Ivan IV hokimiyatini ikki yildan soʻng qabul qilgan. Podsho Qozon ustidan gʻalabani sharqona xususiyatli bir necha cherkov qurish bilan nishonlagan; eng mashhuri Moskvadagi ",[409,1396,1399],{"href":1397,"rel":1398},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Qizil_maydon",[413],"Qizil maydon",[409,1401,1313],{"href":1311,"rel":1402},[413],"dir. Qozon qamali rus tilidagi eng uzun sheʼr — ",[409,1405,1408],{"href":1406,"rel":1407},"https://en.wikipedia.org/wiki/Mikhail_Kheraskov",[413],"Mixail Xeraskov",[742,1410,1411],{},"Rossiada"," (1771–1779) dostonining mavzusidir.",[402,1414,1415,1416,1419,1420,1425,1426,415,1431,1436,1437,1442],{},"Qozon qulagach, mintaqada ",[409,1417,1325],{"href":454,"rel":1418},[413]," yoki Qozon urushi (1552–1556) deb atalgan ",[409,1421,1424],{"href":1422,"rel":1423},"https://en.wikipedia.org/wiki/Guerrilla_warfare",[413],"partizan"," qoʻzgʻoloni boshlangan; u bir necha yil davom etib, 1556-yilda yakuniy bostirilgan. Podsho tatar fuqarolari va boshqa mahalliy xalqlarni ",[409,1427,1430],{"href":1428,"rel":1429},"https://en.wikipedia.org/wiki/Christianization",[413],"nasroniylashtirish",[409,1432,1435],{"href":1433,"rel":1434},"https://en.wikipedia.org/wiki/Russification",[413],"ruslashtirish"," siyosati bilan javob bergan; bu yondashuv ",[409,1438,1441],{"href":1439,"rel":1440},"https://uz.wikipedia.org/wiki/Yekaterina_II",[413],"Yekaterina Buyuk"," davrigacha (hukmronligi 1762–1796) bekor qilinmagan.",[459,1444,1446],{"id":1445},"shuningdek-qarang","Shuningdek qarang",[1448,1449,1450,1458],"ul",{},[1451,1452,1453],"li",{},[409,1454,1457],{"href":1455,"rel":1456},"https://en.wikipedia.org/wiki/Timeline_of_the_Golden_Horde",[413],"Oltin Oʻrda xronologiyasi",[1451,1459,1460],{},[409,1461,1464],{"href":1462,"rel":1463},"https://en.wikipedia.org/wiki/Russo-Crimean_Wars",[413],"Rus–Qrim urushlari",[459,1466,1468],{"id":1467},"adabiyotlar","Adabiyotlar",[1448,1470,1471,1492,1503,1523,1548,1573,1594],{},[1451,1472,1473,1474,585,1477,585,1482,439,1487],{},"Bosworth, Clifford Edmund (2007), ",[742,1475,1476],{},"Historic cities of the Islamic world",[409,1478,1481],{"href":1479,"rel":1480},"https://en.wikipedia.org/wiki/Brill_Publishers",[413],"Brill Publishers",[409,1483,1486],{"href":1484,"rel":1485},"https://en.wikipedia.org/wiki/ISBN_%28identifier%29",[413],"ISBN",[409,1488,1491],{"href":1489,"rel":1490},"https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-90-04-15388-2",[413],"978-90-04-15388-2",[1451,1493,1494,1495,585,1498],{},"Fennell, John Lister Illingworth (1962), ",[742,1496,1497],{},"Ivan the Great of Moscow",[409,1499,1502],{"href":1500,"rel":1501},"https://en.wikipedia.org/wiki/Macmillan_Publishers",[413],"Macmillan Publishers",[1451,1504,1505,1509,1510,1513,1514,439,1517,1522],{},[409,1506,1508],{"href":494,"rel":1507},[413],"Halperin, Charles J."," (1987). ",[742,1511,1512],{},"Russia and the Golden Horde: The Mongol Impact on Medieval Russian History",". Indiana University. p. 222. ",[409,1515,1486],{"href":1484,"rel":1516},[413],[409,1518,1521],{"href":1519,"rel":1520},"https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9781850430575",[413],"9781850430575",". (e-book).",[1451,1524,1525,1530,1531,1538,1539,439,1542,1547],{},[409,1526,1529],{"href":1527,"rel":1528},"https://en.wikipedia.org/wiki/Janet_L._B._Martin",[413],"Martin, Janet"," (2007). ",[409,1532,1535],{"href":1533,"rel":1534},"https://www.ebooks.com/en-us/book/802816/medieval-russia-980-1584/janet-martin/",[413],[742,1536,1537],{},"Medieval Russia: 980–1584. Second Edition. E-book",". Cambridge: Cambridge University Press. ",[409,1540,1486],{"href":1484,"rel":1541},[413],[409,1543,1546],{"href":1544,"rel":1545},"https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-511-36800-4",[413],"978-0-511-36800-4",".",[1451,1549,1550,1555,1556,1563,1564,439,1567,1572],{},[409,1551,1554],{"href":1552,"rel":1553},"https://en.wikipedia.org/wiki/Jaroslaw_Pelenski",[413],"Pelenski, Jaroslaw"," (1974). ",[409,1557,1560],{"href":1558,"rel":1559},"https://books.google.com/books?id=4VhpAAAAMAAJ",[413],[742,1561,1562],{},"Russia and Kazan: Conquest and Imperial Ideology (1438–1560s)",". Near and Middle East monographs. The Hague / Paris: Mouton. p. 368. ",[409,1565,1486],{"href":1484,"rel":1566},[413],[409,1568,1571],{"href":1569,"rel":1570},"https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-3-11-194174-5",[413],"978-3-11-194174-5",". Retrieved 20 November 2024.",[1451,1574,1575,1576,1581,1582,1585,1586,439,1589,1547],{},"Raffensperger, Christian; ",[409,1577,1580],{"href":1578,"rel":1579},"https://en.wikipedia.org/wiki/Donald_Ostrowski",[413],"Ostrowski, Donald"," (2023). ",[742,1583,1584],{},"The Ruling Families of Rus",". Reaktion Books. ",[409,1587,1486],{"href":1484,"rel":1588},[413],[409,1590,1593],{"href":1591,"rel":1592},"https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-1-78914-715-5",[413],"978-1-78914-715-5",[1451,1595,1596,1597,1604,1605,439,1608],{},"Solovʹev, Sergeĭ Mikhaĭlovich (1976), ",[409,1598,1601],{"href":1599,"rel":1600},"https://archive.org/details/historyofrussia0010solo",[413],[742,1602,1603],{},"History of Russia: The age of Vasily III",", Academic International Press, ",[409,1606,1486],{"href":1484,"rel":1607},[413],[409,1609,1612],{"href":1610,"rel":1611},"https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/0-87569-066-1",[413],"0-87569-066-1",[459,1614,1616],{"id":1615},"qoʻshimcha-adabiyotlar","Qoʻshimcha adabiyotlar",[1448,1618,1619,1622,1625],{},[1451,1620,1621],{},"Трофимов В. Поход на Казань, ее осада и взятие в 1552 г. Kazan, 1890.",[1451,1623,1624],{},"Коротов И.А. Иван Грозный. Военная деятельность. Moscow, 1952.",[1451,1626,1627],{},"Казанская история. Moscow-Leningrad, 1954.",[459,1629,1631],{"id":1630},"manba","Manba",[402,1633,1634,1635,1640,1641,1646],{},"Ushbu sahifa inglizcha Wikipedia maqolasining ",[409,1636,1639],{"href":1637,"rel":1638},"https://en.wikipedia.org/wiki/Russo-Kazan_Wars",[413],"Russo-Kazan Wars"," tarjimasi hisoblanadi (",[409,1642,1645],{"href":1643,"rel":1644},"https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/",[413],"CC BY-SA 4.0","). Asl mualliflar — maqola tarixida.",{"title":1648,"searchDepth":1649,"depth":1650,"links":1651},"",1,2,[1652,1653,1659,1666,1667,1668,1669,1670,1671,1672],{"id":461,"depth":1650,"text":462},{"id":606,"depth":1650,"text":607,"children":1654},[1655,1657,1658],{"id":617,"depth":1656,"text":618},3,{"id":656,"depth":1656,"text":657},{"id":730,"depth":1656,"text":731},{"id":819,"depth":1650,"text":820,"children":1660},[1661,1662,1663,1664,1665],{"id":823,"depth":1656,"text":824},{"id":919,"depth":1656,"text":920},{"id":988,"depth":1656,"text":989},{"id":1026,"depth":1656,"text":1027},{"id":1033,"depth":1656,"text":1034},{"id":1121,"depth":1650,"text":1122},{"id":1190,"depth":1650,"text":1191},{"id":1287,"depth":1650,"text":1288},{"id":1445,"depth":1650,"text":1446},{"id":1467,"depth":1650,"text":1468},{"id":1615,"depth":1650,"text":1616},{"id":1630,"depth":1650,"text":1631},"1439–1552-yillardagi Qozon va Rossiya oʻrtasidagi urushlar",null,"md",[],{},{"title":385,"description":1673},[],"lmCay093UxmkEsumDBX7C3sHfos_z9abIm-Kr1oS6Zw",[1682,1684],{"title":381,"path":382,"stem":383,"description":1683,"children":-1},"Yevropadagi 1526–1791-yillardagi urushlar turkumi",{"title":389,"path":390,"stem":391,"description":1685,"children":-1},"XVI–XIX asrlarda Usmonlilar imperiyasi va Eron oʻrtasidagi urushlar seriyasi",1791560761938]